راهنمای انتخاب روغن موتور مناسب رانا

محاسبه زمان مطالعه...

به اشتراک گذاری مطلب

راهنمای جامع مشخصات فنی و الزامات نگهداری خودرو رانا: بررسی تخصصی سیالات مصرفی

مقدمه: اهمیت نگهداری فنی در خودروهای رانا و رانا پلاس

خودروی رانا، به عنوان سومین محصول ملی شرکت ایران خودرو، بر پلتفرم محبوب پژو ۲۰۶ صندوق‌دار (با کد X12) توسعه یافته و به بازار عرضه شد. این خودرو از پیشرانه شناخته‌شده و پربازده TU5 بهره می‌برد که در نسخه رانا پلاس با موتور ارتقاءیافته EC5 نیز عرضه شده است. با توجه به سابقه طولانی و گستردگی استفاده از این پیشرانه در بازار خودروی ایران، شناخت دقیق مشخصات فنی و الزامات نگهداری آن، به‌ویژه در رابطه با سیالات مصرفی، برای هر مالک یا خریدار بالقوه از اهمیت بالایی برخوردار است. نگهداری صحیح و انتخاب روانکارهای مناسب، تأثیری مستقیم بر طول عمر مفید قطعات، بهینه‌سازی عملکرد موتور، کاهش مصرف سوخت و در نهایت، حفظ ارزش خودرو دارد. این گزارش با رویکردی کاملاً تخصصی و بی‌طرفانه، اطلاعات دقیق و مستندی را در خصوص سیالات حیاتی خودروی رانا و رانا پلاس ارائه می‌دهد. هدف از این تحلیل جامع، فراهم آوردن یک منبع مرجع برای تمامی مالکان و علاقه‌مندان است تا بتوانند با دانش کافی، از خودروی خود در بهترین وضعیت ممکن نگهداری کنند. در ادامه، به صورت مجزا به بررسی فنی روغن موتور، روغن گیربکس، روغن هیدرولیک فرمان، روغن ترمز و گریس‌های مورد نیاز پرداخته خواهد شد.

روغن موتور، شریان حیاتی قلب تپنده خودرو

موتور قلب تپنده هر خودرو است و روغن موتور به عنوان شریان حیاتی آن عمل می‌کند. وظیفه اصلی روغن، روانکاری قطعات متحرک، کاهش اصطکاک، خنک‌سازی، پاک‌کنندگی و محافظت در برابر خوردگی است. انتخاب روغن نادرست می‌تواند منجر به سایش زودهنگام، کاهش راندمان و آسیب‌های جدی به موتور شود.

ساختار فنی موتور رانا و رانا پلاس

خودروی رانا در دو نسخه اصلی با پیشرانه‌های متفاوت عرضه شده است. مدل اولیه به موتور TU5 مجهز است که با حجم ۱۵۸۷ سی‌سی، ۱۶ سوپاپ و ۴ سیلندر، قادر به تولید ۱۰۵ اسب بخار قدرت در ۵۸۰۰ دور در دقیقه و ۱۴۲ نیوتن‌متر گشتاور در ۴۰۰۰ دور در دقیقه است. این پیشرانه که به دلیل عملکرد قابل قبول و وفور قطعات یدکی شهرت دارد ، نیازمند روانکاری دقیق و مناسب است.

در مدل رانا پلاس، از نسخه ارتقاءیافته این پیشرانه با کد EC5 استفاده شده است. این موتور نیز با همان ساختار ۴ سیلندر و ۱۶ سوپاپ، توانایی تولید ۱۱۰ اسب بخار قدرت و ۱۵۰ نیوتن‌متر گشتاور را دارد. افزایش توان و گشتاور در این نسخه، حساسیت به کیفیت روانکار را بیش از پیش نمایان می‌سازد.

استانداردهای بین‌المللی روغن موتور: API و SAE

برای درک صحیح مشخصات روغن موتور، لازم است با دو استاندارد اصلی بین‌المللی آشنا شد:

استاندارد SAE (ویسکوزیته)

این استاندارد که توسط انجمن مهندسان خودرو (Society of Automotive Engineers) تعریف شده، به گرانروی یا ویسکوزیته روغن اشاره دارد. گرانروی، مقاومت سیال در برابر جاری شدن است. روغن موتور چنددرجه‌ای (Multi-grade) با کدی مانند $10W-40$ نمایش داده می‌شود. عدد قبل از W (مانند ۱۰) نشان‌دهنده گرانروی در دمای پایین (زمستان) است و عدد بعد از آن (مانند ۴۰) گرانروی در دمای بالا را نشان می‌دهد. هرچه عدد اول کمتر باشد، روغن در هوای سرد روان‌تر است و استارت زدن خودرو را تسهیل می‌کند. عدد دوم نیز نشان‌دهنده پایداری روغن در دمای کاری موتور است.

استاندارد API (سطح کیفیت)

موسسه نفت آمریکا (American Petroleum Institute) سطح کیفیت روغن‌های موتور را با یک کد دوحرفی مشخص می‌کند. حرف اول S برای موتورهای بنزینی و حرف دوم (که از A شروع شده و به سمت حروف پایانی الفبا پیش می‌رود) نشان‌دهنده ارتقاء سطح کیفیت است. به عنوان مثال، روغن با سطح کیفیت SN از SM و SL برتر است و محافظت بیشتری را فراهم می‌آورد.

بهترین روغن موتور برای رانا و رانا پلاس

بر اساس مشخصات فنی موتور TU5 و EC5 و توصیه‌های رایج، انتخاب روغن موتور برای رانا به دو فاکتور اصلی ویسکوزیته و سطح کیفیت بستگی دارد:

ویسکوزیته (SAE): رایج‌ترین و استانداردترین گرانروی برای موتور رانا، 10W-40 است که عملکرد مناسبی را در اکثر مناطق آب و هوایی ایران ارائه می‌دهد. با این حال، استفاده از روغن با گرانروی 5W-40 یا 5W-30 نیز به ویژه در مناطق سردسیر توصیه می‌شود. این روغن‌ها که اغلب از نوع تمام سنتتیک هستند، به دلیل روانکاری بهتر در لحظه استارت سرد، کاهش اصطکاک و بهبود عملکرد و راندمان موتور، گزینه‌های مناسبی به شمار می‌روند.
سطح کیفیت (API): حداقل سطح کیفیت توصیه شده برای این پیشرانه‌ها، SL است. با این حال، استفاده از روغن‌های با سطح کیفیت بالاتر نظیر SM و SN به دلیل افزودنی‌های پیشرفته‌تر، مقاومت بیشتر در برابر اکسیداسیون، جلوگیری از تشکیل لجن و رسوبات و محافظت بهتر از قطعات، قویاً توصیه می‌شود. سطح کیفیت

SP به عنوان جدیدترین استاندارد API، مزایای قابل توجهی مانند محافظت عالی از سیستم‌های توربوشارژر و کاهش پدیده LSPI (احتراق زودهنگام در دور پایین موتور) را ارائه می‌دهد. هرچند این موتور به صورت تنفس طبیعی طراحی شده، اما ویژگی‌های محافظتی این استاندارد برای دوام بلندمدت موتور مفید است

ظرفیت کارتل و فواصل تعویض

در مورد حجم روغن مورد نیاز، منابع مختلف مقادیر کمی متفاوتی را ذکر کرده‌اند. ظرفیت استاندارد موتور رانا با تعویض فیلتر روغن، حدود ۳.۷۵ لیتر و بدون تعویض فیلتر، ۳.۲۵ لیتر است. برخی منابع نیز حجم ۳.۸ لیتر با فیلتر را عنوان کرده‌اند. با توجه به اینکه اکثر روغن‌های موجود در بازار در ظروف ۴ لیتری عرضه می‌شوند، این اختلاف حجم نیازمند دقت در زمان تعویض است. توصیه می‌شود که به جای ریختن کامل یک قوطی ۴ لیتری، ابتدا ۳.۵ لیتر را اضافه کرده و سپس با استفاده از گیج روغن، سطح را به آرامی به حد مطلوب رساند تا از سرریز کردن (Overfill) که می‌تواند به کاسه‌نمدها و سایر قطعات آسیب برساند، جلوگیری شود.

فواصل تعویض روغن به شدت به نوع روغن و شرایط رانندگی بستگی دارد:

روغن‌های نیمه سنتتیک: برای این نوع روغن‌ها، تعویض هر ۵,۰۰۰ تا ۷,۰۰۰ کیلومتر یا هر ۶ ماه توصیه می‌شود.
روغن‌های تمام سنتتیک: این روغن‌ها به دلیل پایداری بالا، می‌توانند تا ۱۲,۰۰۰ تا ۱۵,۰۰۰ کیلومتر یا هر ۱۲ ماه کارکرد داشته باشند

لازم به ذکر است که شرایط رانندگی سخت مانند ترافیک سنگین، رانندگی در آب و هوای بسیار گرم یا سرد، و مسیرهای خاکی، عمر مفید روغن را به شدت کاهش می‌دهد و در این حالت، فواصل تعویض باید کوتاه‌تر شود.

مشخصات روغن موتور	موتور TU5 (رانا)	موتور EC5 (رانا پلاس)
ویسکوزیته (SAE)	۱۰W-40 (استاندارد)	۱۰W-40 (استاندارد)
	۵W-40 یا ۵W-30 (پیشنهادی)	۵W-40 یا ۵W-30 (پیشنهادی)
سطح کیفیت (API)	SL (حداقل)	SL (حداقل)
	SM, SN (استاندارد)	SM, SN, SP (استاندارد و پیشرفته)
ظرفیت (با فیلتر)	۳.۷۵ لیتر	۳.۷۵ لیتر
فواصل تعویض	نیمه سنتتیک: ۵۰۰۰-۷۰۰۰ کیلومتر یا ۶ ماه	نیمه سنتتیک: ۵۰۰۰-۷۰۰۰ کیلومتر یا ۶ ماه
	تمام سنتتیک: ۱۰۰۰۰-۱۵۰۰۰ کیلومتر یا ۱۲ ماه	تمام سنتتیک: ۱۰۰۰۰-۱۵۰۰۰ کیلومتر یا ۱۲ ماه

بهترین روغن گیربکس برای رانا و رانا پلاس

گیربکس، وظیفه انتقال قدرت از موتور به چرخ‌ها را بر عهده دارد. واسکازین یا روغن گیربکس، از اصطکاک و سایش دنده‌ها جلوگیری می‌کند و نقش حیاتی در عملکرد صحیح و روان سیستم انتقال قدرت ایفا می‌نماید.

گیربکس دستی: مشخصات و الزامات واسکازین

برای گیربکس دستی خودروی رانا، دو گرانروی اصلی توصیه شده است: $75W-80$ و $85W-90$ . انتخاب بین این دو وابسته به شرایط آب و هوایی منطقه است. روغن $75W-80$ به دلیل روانکاری بهتر در دماهای پایین، برای مناطق سردسیر و بهبود نرمی تعویض دنده در صبح‌های سرد مناسب‌تر است. در مقابل، $85W-90$ به دلیل گرانروی بالاتر، برای عملکرد در شرایط گرمسیری و تحمل فشار بالاتر طراحی شده است.

بررسی تخصصی استاندارد GL-4 در برابر GL-5

انتخاب استاندارد API برای روغن گیربکس از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در حالی که برخی منابع به استاندارد GL-5 نیز اشاره کرده‌اند ، بررسی‌های فنی دقیق نشان می‌دهد که استفاده از GL-4 برای گیربکس دستی رانا، که مشابه با پژو ۲۰۶ است، بهترین گزینه است.

روغن‌های GL-5 حاوی مقادیر بسیار بالاتری از افزودنی‌های فشارپذیر (EP) هستند که بر پایه ترکیبات گوگرد و فسفر ساخته شده‌اند. این افزودنی‌ها اگرچه برای محافظت از چرخ‌دنده‌های هیپوئید در دیفرانسیل‌ها و تحت فشار بسیار بالا مناسب‌اند، اما می‌توانند به قطعات نرم و حساس مانند برنجی‌ها (Synchronizers) که وظیفه همگام‌سازی دنده‌ها را بر عهده دارند، آسیب برسانند. خوردگی این قطعات منجر به تعویض دنده دشوار و در نهایت، خرابی گیربکس می‌شود. بنابراین، برای حفاظت کامل از اجزای حساس گیربکس دستی رانا و تضمین عملکرد روان، استفاده از واسکازین با استاندارد API GL-4 الزامی است.

ظرفیت روغن گیربکس دستی رانا حدود ۲ لیتر است و فواصل تعویض آن در شرایط عادی هر ۳۰,۰۰۰ کیلومتر توصیه می‌شود. با این حال، در شرایط رانندگی سخت مانند ترافیک سنگین، این بازه باید کوتاه‌تر شود.

گیربکس اتوماتیک (در رانا پلاس)

برخی مدل‌های رانا پلاس به گیربکس اتوماتیک AL4 مجهز شده‌اند. این گیربکس حساس، نیازمند سیال مخصوص خود است که با عنوان ATF (Automatic Transmission Fluid) شناخته می‌شود. استانداردهای مورد نیاز برای این گیربکس شامل DEXRON II یا DEXRON III، و همچنین استانداردهای اختصاصی مانند SPIII یا MULTI است.

ظرفیت این سیستم حدود ۶ لیتر است و با توجه به حساسیت بالا و دمای کاری متفاوت آن، تعویض منظم آن حیاتی است. فواصل تعویض روغن گیربکس اتوماتیک بسته به شرایط رانندگی متفاوت است، اما معمولاً هر ۸۰,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ کیلومتر توصیه می‌شود.

مشخصات روغن گیربکس	گیربکس دستی (رانا)	گیربکس اتوماتیک (رانا پلاس)
ویسکوزیته (SAE)	۷۵W-80 (سردسیر)	ندارد
	۸۵W-90 (گرمسیری)	ندارد
استاندارد (API/Type)	GL-4 (تأکید شده)	ATF III, DEXRON III H, SPIII, MULTI
ظرفیت	۲ لیتر	حدود ۶ لیتر
فواصل تعویض	۳۰,۰۰۰ کیلومتر	۸۰,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ کیلومتر

سایر سیالات حیاتی، مکمل‌های نگهداری

علاوه بر روغن موتور و گیربکس، چندین سیال دیگر نیز در عملکرد صحیح و ایمنی خودرو نقش دارند. بی‌توجهی به آن‌ها می‌تواند خطرات جدی را به همراه داشته باشد.

روغن ترمز و ایمنی رانندگی

روغن ترمز یک سیال هیدرولیک و غیرقابل فشرده‌سازی است که وظیفه انتقال نیروی ترمزگیری از پدال به چرخ‌ها را بر عهده دارد. استاندارد توصیه شده برای خودروی رانا، DOT4 است. این استاندارد نسبت به DOT3 دارای نقطه جوش بالاتری است که در شرایط ترمزگیری شدید و مداوم، از جوش آوردن روغن و از دست دادن عملکرد ترمز جلوگیری می‌کند.

نکته فنی بسیار مهم در مورد روغن ترمز این است که این سیال خاصیت جذب رطوبت (Hygroscopic) دارد. با گذشت زمان، رطوبت هوا را جذب کرده و نقطه جوش آن به تدریج کاهش می‌یابد. این کاهش نقطه جوش می‌تواند در شرایط ترمزگیری شدید منجر به تشکیل حباب بخار در سیستم و از دست دادن کامل ترمز شود. به همین دلیل، زمان تعویض روغن ترمز بیش از مسافت پیموده شده اهمیت دارد. با وجود اینکه برخی منابع فواصل ۵۰,۰۰۰ کیلومتر را ذکر کرده‌اند ، توصیه فنی این است که روغن ترمز هر دو سال یک بار، صرف‌نظر از میزان کارکرد خودرو، تعویض شود تا ایمنی سیستم ترمز تضمین گردد. حجم مورد نیاز برای کل سیستم ترمز حدود ۰.۵ لیتر است.

روغن هیدرولیک فرمان

سیستم فرمان هیدرولیک رانا برای عملکرد روان خود به یک سیال خاص نیاز دارد. برای این سیستم، سیال‌های با استاندارد DEXRON II یا DEXRON III (که در واقع استانداردهای قدیمی‌تر ATF هستند) مناسب هستند. ظرفیت مخزن روغن هیدرولیک فرمان حدود ۱ لیتر است. فواصل تعویض این سیال نیز معمولاً هر ۵۰,۰۰۰ کیلومتر توصیه می‌شود.

مایع خنک‌کننده (ضدیخ و ضدجوش)

مایع خنک‌کننده نقشی فراتر از جلوگیری از یخ‌زدگی در زمستان دارد. این سیال در تابستان از جوش آوردن موتور جلوگیری می‌کند و با افزودنی‌های خود، از خوردگی و زنگ‌زدگی قطعات داخلی سیستم خنک‌کاری (مانند رادیاتور و واترپمپ) محافظت می‌نماید. ظرفیت سیستم خنک‌کاری رانا معمولاً بین ۶ تا ۶.۶ لیتر است.

یک نکته حیاتی این است که نباید مایعات خنک‌کننده با رنگ‌ها و استانداردهای مختلف را با هم ترکیب کرد. این کار می‌تواند منجر به واکنش‌های شیمیایی، تشکیل رسوب، و آسیب جدی به سیستم خنک‌کاری شود. مایع خنک‌کننده توصیه شده برای رانا معمولاً به رنگ سبز است و بسیاری از مایعات با استاندارد «پژو سیتروئن» فاقد ترکیبات فسفات و نیترات هستند که عمر مفید بالاتری را تضمین می‌کنند. فواصل تعویض این سیال هر ۲ سال یا ۴۰,۰۰۰ کیلومتر است.

گریس‌کاری، روانکاری قطعات جلوبندی

گریس، یک روانکار نیمه‌جامد است که برای روانکاری و محافظت از قطعاتی که در معرض فشار و سایش بالا قرار دارند، مانند بلبرینگ‌های چرخ، سیبک‌ها و مفصل‌ها، استفاده می‌شود. گریس‌کاری صحیح از سایش قطعات فلزی، نفوذ رطوبت و خوردگی جلوگیری کرده و از قفل شدن قطعات که می‌تواند خطرات جدی را به همراه داشته باشد، پیشگیری می‌کند.

برای گریس‌کاری قطعات جلوبندی و بلبرینگ چرخ‌ها، استفاده از گریس‌های لیتیوم پایه یا لیتیوم کمپلکس توصیه می‌شود. این گریس‌ها مقاومت بالایی در برابر حرارت و شستشو با آب دارند. گریس‌کاری یک فرآیند دوره‌ای است که معمولاً بر اساس بازرسی‌های چشمی و در زمان سرویس‌های دوره‌ای جلوبندی انجام می‌شود و فواصل مشخصی ندارد.

نوع سیال	استاندارد/ویسکوزیته	ظرفیت (تقریبی)	فواصل تعویض (توصیه شده)
روغن موتور	SAE 10W-40، API SL/SM/SN/SP	۳.۷۵ لیتر با فیلتر	۵,۰۰۰-۱۵,۰۰۰ کیلومتر یا ۶-۱۲ ماه
واسکازین دستی	SAE 75W-80 یا ۸۵W-90، API GL-4	۲ لیتر	۳۰,۰۰۰ کیلومتر
روغن گیربکس اتوماتیک	ATF III, DEXRON III H	۶ لیتر	۸۰,۰۰۰-۱۰۰,۰۰۰ کیلومتر
روغن ترمز	DOT4	۰.۵ لیتر	هر ۲ سال (مهم‌تر از کیلومتر)
روغن هیدرولیک فرمان	DEXRON II یا III	۱ لیتر	۵۰,۰۰۰ کیلومتر
مایع خنک‌کننده	مایع پایه اتیلن گلیکول سبز رنگ	۶ تا ۶.۶ لیتر	هر ۲ سال یا ۴۰,۰۰۰ کیلومتر
گریس	لیتیوم پایه یا کمپلکس	–	بر اساس بازرسی فنی

راهنمای خرید مطمئن خودروی رانا

با توجه به تمامی اطلاعات فنی و الزامات نگهداری مطرح شده، یک خریدار آگاه می‌تواند با بررسی‌های دقیق، از خرید مطمئن یک خودروی سالم اطمینان حاصل کند. توصیه می‌شود قبل از خرید، تاریخچه سرویس‌های دوره‌ای خودرو را جویا شوید و فاکتورهای مربوط به تعویض سیالات را بررسی کنید. بازرسی چشمی وضعیت سیالات، به خصوص رنگ و بوی روغن موتور، می‌تواند نشانه‌های مهمی از سلامت فنی خودرو ارائه دهد. روغن موتور باید عاری از بوی سوختگی باشد و رنگ آن نیز نباید بسیار سیاه و غلیظ باشد. بررسی سلامت سیستم‌های هیدرولیک و خنک‌کاری نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. با رعایت این نکات فنی و استفاده از اطلاعات این مقاله، می‌توان از هزینه‌های آتی نگهداری و تعمیرات پیشگیری کرده و تجربه مالکیت بهتری را رقم زد.

محصولات ما را برای رانا ببینید.