روغن موتور مناسب خودروهای کارکرده و پرکار

موتور خودروهای کارکرده و پرکار به دلیل افزایش مسافت طی شده و شرایط دشوار کارکرد، رفتار متفاوتی نسبت به موتورهای نو دارند. با گذشت زمان، لقی و سایش قطعات موتور افزایش یافته و مصرف روغن بالا می‌رود. تصویر زیر نمونه‌ای از یک موتور فرسوده و با خوردگی را نشان می‌دهد. در یک موتور کارکرده، اجزای داخلی دچار خوردگی و رسوبات شده و روغن مصرفی کارایی کمتری دارد. این شرایط باعث می‌شود موتور بالاتر از حد معمول روغن مصرف کند و عملکرد آن کاهش یابد، مگر اینکه از روغن مناسب استفاده شود.

ویژگی‌های موتورهای نو و فرسوده

• افزایش لقی و سایش قطعات: در یک موتور کارکرده، با گذشت زمان فاصله میان قطعات متحرک افزایش می‌یابد. به‌عنوان مثال، با فرسودگی یاتاقان‌ها و شاتون‌ها، لقی آنها بیشتر می‌شود. این موضوع نیاز به روغن با ویسکوزیته بالاتر برای حفظ فشار و فیلم روغنی مناسب دارد. اگر روغن موتور به اندازه کافی غلیظ نباشد، امکان تماس فلز بر فلز وجود دارد که سایش را تا ۴۰-۶۰٪ افزایش می‌دهد.

• افزایش مصرف روغن و نشت‌ها: واشرها و کاسه نمدهای یک موتور کارکرده به‌مرور زمان خشک و منقبض می‌شوند؛ در نتیجه روغن بیشتری از بین می‌رود. روغن مخصوص کارکرده معمولاً دارای نرم‌کننده‌های واشر است که انعطاف واشرها را بازمی‌گردانند و تا ۸۰-۸۵٪ از نشتی‌ها جلوگیری می‌کنند. همچنین اگر رینگ‌های پیستون فرسوده شده باشند، روغن وارد محفظه احتراق شده و می‌سوزد؛ انتخاب درست روغن می‌تواند مصرف اضافی روغن را تا ۶۰٪ کاهش دهد.

• تأثیر ویسکوزیته: ویسکوزیته مناسب برای موتورهای فرسوده اهمیت ویژه‌ای دارد. روغن‌های با ویسکوزیته بالاتر (مانند SAE 40 یا 50 در گرمای زیاد) می‌توانند فشار روغن را در موتورهای با لقی زیاد بهتر حفظ کنند. برای مثال، موتور

• هایی با کارکرد بسیار بالا (بیش از ۲۵۰ هزار کیلومتر) ممکن است به روغن‌هایی مانند 20W-50 نیاز داشته باشند تا فشار کافی ایجاد شود. در عین حال باید دقت شود که ویسکوزیته بیش از حد بالا، به‌خصوص در راه‌اندازی در هوای سرد، منجر به مشکلاتی مانند پمپاژ ناکافی روغن و آسیب‌های اولیه می‌شود.

معیارهای انتخاب روغن موتور مناسب خودروهای کارکرده و پرکار

انتخاب روغن مناسب برای خودروهای پرکار و قدیمی بر اساس چند معیار فنی صورت می‌گیرد:

• گرانروی (ویسکوزیته) مناسب: ویسکوزیته روغن باید متناسب با وضعیت موتور باشد. برای موتورهای با کارکرد متوسط (۷۵–۱۵۰ هزار کیلومتر) معمولاً از ویسکوزیته پیشنهادی سازنده یا یک درجه بالاتر (مثلاً از 5W-30 به 10W-30) استفاده می‌کنند. در موتورهای با کارکرد بالا (۱۵۰–۲۵۰ هزار کیلومتر)، روغن‌هایی مانند 10W-40 یا 15W-40 توصیه می‌شود تا لقی قطعات را جبران کنند. برای موتورهای بسیار فرسوده (بیش از ۲۵۰ هزار کیلومتر)، ویسکوزیته‌های سنگین‌تری مانند 20W-50 ممکن است ضروری باشد. در مناطق سردسیر، رعایت W پایین‌تر (مثلاً 5W یا 10W) برای حفظ روانکاری در استارت سرد لازم است، و در مناطق گرمسیر استفاده از ویسکوزیته تابستانی (۴۰ یا ۵۰) از کاهش فشار روغن جلوگیری می‌کند.

• سطح کیفیت API/ACEA مناسب: روغن استفاده‌شده باید حداقل سطح کیفی API یا ACEA توصیه‌شده توسط سازنده خودرو را دارا باشد. اگر از سطح کیفی پایین‌تر استفاده شود، ممکن است مواد افزودنی محافظ کافی وجود نداشته باشد و موتور آسیب ببیند. برای مثال، استفاده از روغن با کلاس API پائین‌تر از توصیه شده می‌تواند باعث افزایش سایش زنجیر سوپاپ و قطعات موتور شود. اما معمولاً روغن‌های جدیدتر با استانداردهای بالا، با موتورهای قدیمی نیز سازگار بوده و افزودنی‌های پاک‌کننده و نرم‌کننده بیشتری دارند. به‌طور کلی، انتخاب روغنی با سطح API برابر یا بالاتر از توصیه سازنده (مثلاً API SM/SL به بالا برای خودروهای قدیمی‌تر) مطمئن‌تر است.

• نقش افزودنی‌های پاک‌کننده، ضدسایش و ضدنشتی: روغن‌های مخصوص موتورهای کارکرده معمولاً حاوی افزودنی‌های ویژه‌ای مانند ZDDP (ضدسایش روی-فسفر)، پاک‌کننده‌ها و نرم‌کننده‌های واشر هستند. افزودنی ZDDP سطح بالایی از حفاظت را برای سوپاپ‌های قدیمی و سوپاپ‌های تخت-نازک فراهم می‌کند (محافظت تا ۷۰٪ در موتورها پیش از ۱۹۸۸). وجود مواد پاک‌کننده (دترجنت) باعث می‌شود رسوبات درون موتور حل و دفع شده و عمر روغن افزایش یابد. نرم‌کننده‌های واشر مانع نفوذ روغن از اطراف کاسه‌نمدها شده و نشتی را کاهش می‌دهند. بنابراین، به روغن‌هایی با افزودنی‌های ترکیبی (مانند روغن‌های تخصصی “High-Mileage”) که شامل این انواع هستند، توجه ویژه‌ای می‌شود.

• تأثیر شرایط رانندگی و آب‌وهوا: شرایط کاری خودرو (رانندگی شهری، ترافیک سنگین، کشیدن بار سنگین) و دمای محیط نقش مهمی در انتخاب روغن دارند. رانندگی‌های توقف-حرکت متوالی و گردوغبار بیشتر، نیاز به تعویض روغن را حدود ۲۵٪ کاهش می‌دهند. همچنین در تابستان‌های گرم ایران، روغن پایدار در برابر حرارت برای جلوگیری از کاهش فشار و تجزیه حرارتی ضروری است. به طور خلاصه، در شرایط شهری و گرم، استفاده از روغن با ویسکوزیته بالاتر و تعویض مکرر‌تر توصیه می‌شود.

تفاوت روغن موتور خودروهای کارکرده با خودروهای کم‌کار یا صفر

روغن موتور مناسب برای خودروهای کارکرده متفاوت از روغن خودروهای نو و کم‌کار است.

• مزایا (مزایای روغن مخصوص کارکرده): این روغن‌ها به دلیل فرمولاسیون ویژه، موجب کاهش مصرف روغن، جلوگیری از نشت و افزایش عمر موتور می‌شوند. وجود مواد پاک‌کننده باعث می‌شود لجن داخل موتور حل شود؛ افزودنی‌های ضدسایش فشار روی سطوح فلزی را کاهش داده و عمر قطعات را افزایش می‌دهند؛ و نرم‌کننده‌های واشر، نشتی‌ها را به طور محسوسی کم می‌کنند. به عنوان مثال، انتخاب روغن مناسب می‌تواند مصرف روغن را تا ۶۰٪ کاهش و کارکرد مفید موتور را بیش از ۴۰٪ افزایش دهد.

• محدودیت‌ها: روغن‌های غلیظ‌تر ممکن است کمی موجب کاهش بازده سوخت شوند (مثلاً ۱-۲ کیلومتر بر لیتر کمتر). همچنین روغن‌های نیمه‌سنتتیک یا سنتتیک مخصوص کارکرده هزینه بیشتری دارند، هرچند این هزینه اضافی با صرفه‌جویی در تعمیرات جبران می‌شود. در نهایت، در صورت انتخاب ویسکوزیته خیلی بالا، استارت در هوای سرد دشوار شده و ممکن است ایجاد خرابی کند.

• ریسک انتخاب اشتباه: استفاده از روغن نامتناسب می‌تواند باعث آسیب جدی شود. به‌طور مثال، روغن‌های خیلی رقیق (مانند 0W-20) در موتورهای فرسوده قادر به ایجاد لایه محافظ کافی نیستند و سایش یاتاقان را تشدید می‌کنند. برعکس، روغن بسیار غلیظ در شروع سرد قادر به گردش سریع در موتور نیست. همچنین استفاده از روغن با API یا افزودنی‌های کم، بدون توجه به نیاز موتور قدیمی، سایش زنجیر سوپاپ و آسیب قطعات را تا ۳۰۰٪ افزایش می‌دهد. در نتیجه، ترکیب عوامل بالا نشان می‌دهد که انتخاب اشتباه روغن خطرات قابل توجهی برای موتور دارد.

معرفی روغن موتورهای مناسب خودروهای کارکرده

بر اساس اطلاعات فنی و مشخصات ارائه‌شده توسط شرکت پخش سیال پیشرو ایرانیان (sayalco.ir)، چند نمونه روغن موتور مناسب برای خودروهای کارکرده به شرح زیر هستند. معرفی این محصولات به صورت آموزشی بوده و تمرکز بر تحلیل فنی آن‌هاست:

• روغن موتور لوبرین 10W-40 SN (تمام‌سنتتیک): این روغن با ویسکوزیته 10W-40 و سطح کیفیت API SN فرمولاسیون کامل سنتتیکی دارد. مناسب خودروهای بنزینی ایران‌خودرو است و برای موتورهای با کارکرد بالا توصیه می‌شود. ویسکوزیته 10W-40 در دمای کاری حفظ فشار روغن خوبی ایجاد کرده و مصرف روغن را کاهش می‌دهد. افزودنی‌های پاک‌کننده و محافظ آن موجب تمیزی کانال‌های روغن و کاهش نشتی می‌شود. بنابراین، این روغن با ترکیب سینتتیک و ویژگی‌های بالا، گزینه مناسبی برای خودروهای فرسوده و کارکرد بالا است.

• روغن موتور لوبرین 20W-50 SL (نیمه‌سنتتیک): این روغن با ویسکوزیته 20W-50 و سطح API SL به‌صورت نیمه‌سنتتیک تولید می‌شود. گرانروی بالای آن باعث حفظ فشار روغن در موتورهای با لقی زیاد می‌شود و در فصول گرم کشور عملکرد بهتری دارد. این روغن در موتورهای فرسوده و با کارکرد سنگین که به روغن ضخیم نیاز دارند کاربرد دارد. به دلیل ضخامت بالا، مصرف روغن در پیستون‌های فرسوده کاهش یافته و فشار روغن در دمای بالا حفظ می‌شود. همچنین سطح API SL به همراه افزودنی‌های آنتی‌اکسیدان و ضدسایش تضمین‌کننده حفاظت پایه موتور است.

• روغن موتور پرتکس 20W-50 SM (نیمه‌سنتتیک): این روغن با گرید ویسکوزیته 20W-50 و استاندارد API SM تحت لیسانس آلمان تولید می‌شود. ترکیب نیمه‌سنتتیک آن تضمین‌کننده پایداری در دماهای بالاست. سطح بالای ZDDP در این روغن محافظت ویژه‌ای از سوپاپ‌ها و لقی‌های قدیمی فراهم می‌کند. بنابراین، در خودروهای قدیمی و کارکرده که نیاز به محافظت اضافه دارند، استفاده از پرتکس 20W-50 SM می‌تواند نشتی‌ها را کاهش و عمر اجزای داخلی را افزایش دهد. همچنین پایداری حرارتی خوب این روغن باعث می‌شود در شرایط پرکار و بارگذاری سنگین، روانکاری حفظ شود.

جدول مقایسه روغن‌های پیشنهادی

نکات طلایی افزایش عمر موتور خودروهای پرکار

• فواصل تعویض روغن مناسب: موتورهای با کارکرد بالا معمولاً نیاز به تعویض زودتر از توصیه کارخانه دارند. به عنوان نمونه، برای موتورهای بالای ۱۵۰ هزار کیلومتر، تعویض روغن معمولی هر ۵۰۰۰–۷۰۰۰ کیلومتر، روغن نیمه‌سنتتیک هر ۸۰۰۰–۱۰,۰۰۰ کیلومتر و روغن تمام‌سنتتیک هر ۱۰,۰۰۰–۱۲,۰۰۰ کیلومتر پیشنهاد می‌شود. در شرایط سخت (ترافیک سنگین، مسافت‌های کوتاه مکرر، گردوغبار) این فواصل تا ۲۵٪ کاهش می‌یابد.

• استفاده از فیلتر روغن باکیفیت: فیلتر روغن مرغوب نقش مهمی در حفاظت موتور فرسوده دارد. فیلترهای با دریچه ضدبازگشت و رسانه فیلتراسیون بالاتر، ذرات ریز را بهتر جذب کرده و از خشک‌شدن مجاری روغن در استارت‌های سرد جلوگیری می‌کنند. تعویض منظم فیلتر در هر نوبت تعویض روغن، از گردش ذرات سایش در موتور جلوگیری کرده و عمر موتور را افزایش می‌دهد.

• بررسی سطح روغن بین سرویس‌ها: در خودروهای پرکار، به دلیل احتمال نشتی و سوختن روغن بیشتر، بررسی مرتب سطح روغن بین سرویس‌ها ضروری است. کاهش بیش از یک لیتر روغن در هر ۳۰۰۰–۵۰۰۰ کیلومتر نشانه سایش یا نشتی است. در صورت مشاهده کاهش زیاد، بررسی وضعیت واشرها و کنترل دود خروجی (دود آبی) پیشنهاد می‌شود.

• سبک رانندگی مناسب: رانندگی آرام و جلوگیری از فشار زیاد به موتور می‌تواند عمر روغن و موتور را افزایش دهد. به عنوان مثال، دور موتور بالا و شتاب‌گیری‌های شدید موجب گرم شدن بیش از حد روغن و کاهش سریع خواص آن می‌شود. همچنین، گرم شدن زیاد (در ترافیک شهری یا بار سنگین) باعث تجزیه شیمیایی روغن می‌شود. در نتیجه، رانندگی منظم و رعایت سرویس‌های دوره‌ای، تأثیر مثبتی بر حفظ کیفیت روغن و دوام موتور دارد.

پرسش‌های متداول

• آیا روغن غلیظ‌تر برای خودروهای کارکرده بهتر است؟
  روغن غلیظ‌تر (ویسکوزیته بالاتر) در موتورهای فرسوده می‌تواند به حفظ فشار روغن کمک کند و در نتیجه مصرف روغن را کاهش دهد. اما همیشه بهترین گزینه نیست: در دمای پایین ممکن است این روغن به‌خوبی پمپاژ نشود و صدماتی به قطعات وارد کند. بنابراین توصیه می‌شود ویسکوزیته را بر اساس میزان کارکرد موتور و دمای محیط تنظیم کنید.

• آیا استفاده از روغن 20W-50 همیشه توصیه می‌شود؟
  خیر. روغن 20W-50 معمولاً زمانی توصیه می‌شود که موتور بسیار فرسوده باشد یا در شرایط گرمسیری کار کند. برای اغلب خودروهای قدیمی با کارکرد بالا، روغن 10W-40 یا 15W-40 کفایت می‌کند و تعویض فصلی (مثلاً 5W-30 در زمستان و 10W-40 در تابستان) مناسب‌تر است. بنابراین استفاده دائمی از روغن 20W-50 تنها در موارد خاصی ضروری است.

• آیا روغن نیمه‌سنتتیک برای خودروهای پرکار مناسب است؟
  بله. روغن‌های نیمه‌سنتتیک (ترکیبی) معمولا تعادل خوبی بین هزینه و کارایی ایجاد می‌کنند. فرمولاسیون ویژه روغن‌های نیمه‌سنتتیک صنعتی معمولاً حدود ۴۵٪ محافظت بیشتر در برابر سایش نسبت به روغن‌های متداول دارد. این روغن‌ها خواص پاک‌کنندگی بالا و پایداری مطلوبی در برابر حرارت دارند و برای موتورهای با کارکرد بالا گزینه مناسبی هستند.

• هر چند کیلومتر باید روغن خودروهای پرکار تعویض شود؟
  موتورهای کارکرده بهتر است زودتر از بازه‌های معمول سرویس شوند. به طور کلی، در خودروهای بالای ۱۵۰ هزار کیلومتر، تعویض روغن معمولی هر حدود ۵۰۰۰–۷۰۰۰ کیلومتر، روغن نیمه‌سنتتیک هر ۸۰۰۰–۱۰,۰۰۰ و روغن تمام‌سنتتیک هر ۱۰,۰۰۰–۱۲,۰۰۰ کیلومتر توصیه می‌شود. در شرایط سخت کارکرد (ترافیک شهری، مسیرهای کوتاه مکرر) این فواصل به اندازه ۲۵٪ کاهش می‌یابد.

• آیا تغییر گرانروی باعث آسیب موتور می‌شود؟
  تغییر منطقی گرانروی (مثلاً افزایش یک درجه) معمولاً مضر نیست و حتی به کاهش مصرف روغن کمک می‌کند. اما تغییرات افراطی خطرناک است. استفاده از روغن فوق‌العاده رقیق در موتور فرسوده یا روغن بسیار غلیظ در شرایط غیرمناسب، می‌تواند به بروز آسیب‌های شدید منجر شود. به همین دلیل، هرگونه تغییر ویسکوزیته باید با احتیاط و بر اساس نیاز موتور انجام شود.