روغن گریبکس سبک و روغن گریبکس اتوماتیک: استانداردها، کاربردها و معرفی

در مهندسی مدرن خودرو، سیستم انتقال قدرت به عنوان واسطه‌ای حیاتی میان نیروی محرکه موتور و چرخ‌ها، نقشی فراتر از یک مجموعه چرخ‌دنده ساده ایفا می‌کند. این سیستم، قلب تپنده مدیریت گشتاور و توان است که برای عملکرد پایدار، به سیالاتی فوق‌تخصصی وابسته است. روغن گریبکس یا واسکازین، نه تنها یک روان‌کننده برای کاهش اصطکاک، بلکه یک سیال انتقال قدرت، خنک‌کننده و محافظ در برابر فشارهای مکانیکی خردکننده است. با پیچیده‌تر شدن طراحی گیربکس‌ها، تفاوت میان روغن گریبکس سبک (دستی) و روغن گریبکس اتوماتیک (ATF) از منظر شیمیایی و فیزیکی به قدری عمیق شده است که انتخاب اشتباه می‌تواند به تخریب کامل سیستم در کمتر از چند هزار کیلومتر منجر شود. شرکت سیال پیشرو ایرانیان با درک این حساسیت فنی، به عنوان تأمین‌کننده پیشرو روانکارهای تخصصی، بر اهمیت انطباق دقیق استانداردهای بین‌المللی با نیازهای عملیاتی خودرو تأکید دارد تا طول عمر قطعات افزایش و مصرف سوخت بهینه‌سازی گردد.

روغن گریبکس سبک (Manual Transmission Fluid)

روغن گریبکس سبک که در اصطلاح فنی به آن MTF نیز گفته می‌شود، برای روان‌کاری گیربکس‌های دستی، دیفرانسیل‌ها و جعبه فرمان‌هایی طراحی شده است که در آن‌ها انتقال قدرت عمدتاً از طریق درگیری فیزیکی چرخ‌دنده‌ها صورت می‌گیرد. این روغن‌ها به دلیل تحمل بارهای سنگین و فشارهای سطحی بالا، دارای ویسکوزیته بیشتری نسبت به روغن‌های اتوماتیک هستند.

ماهیت شیمیایی و مکانیزم عملکرد

در گیربکس‌های دستی، چرخ‌دنده‌ها تحت فشارهای نقطه ای بسیار زیاد قرار دارند که می‌تواند لایه روغن معمولی را پاره کرده و منجر به تماس فلز با فلز شود. برای جلوگیری از این پدیده، روغن‌های دنده سبک حاوی افزودنی‌های فشارپذیر (EP) هستند. این افزودنی‌ها که غالباً بر پایه ترکیبات گوگرد و فسفر می‌باشند، در نقاط تماس تحت فشار و حرارت، یک لایه محافظ شیمیایی قربانی شونده بر روی دندانه‌ها ایجاد می‌کنند که از سایش و “جوش خوردن” سطوح به یکدیگر جلوگیری می‌نماید.

استانداردهای بین‌المللی و گریدبندی فنی

استانداردهای روغن گریبکس توسط دو نهاد اصلی API (انجمن نفت آمریکا) و SAE (انجمن مهندسان خودرو) تعریف می‌شوند. در حالی که SAE به جنبه‌های رئولوژیکی و جریان روغن می‌پردازد، API بر سطح کیفیت و بسته‌های افزودنی تمرکز دارد.

در تحلیل عمیق‌تر تفاوت GL-4 و GL-5، باید به این نکته اشاره کرد که روغن‌های GL-5 تقریباً دو برابر بیشتر از GL-4 حاوی افزودنی‌های فشارپذیر هستند. اگرچه این موضوع حفاظت از دنده‌ها را افزایش می‌دهد، اما در گیربکس‌های دستی که دارای دنده برنجی (Synchromesh) هستند، این افزودنی‌ها می‌توانند با آلیاژهای نرم واکنش داده و باعث خوردگی شیمیایی و سفت شدن تعویض دنده شوند. بنابراین، استفاده از روغن GL-5 در گیربکس دستی تنها زمانی مجاز است که سازنده خودرو صراحتاً آن را بلامانع اعلام کرده باشد.

ویسکوزیته روغن گریبکس و استاندارد SAE J306

ویسکوزیته روغن گریبکس بر اساس استاندارد SAE J306 تعیین می‌شود که متفاوت از استاندارد روغن موتور است. برای مثال، یک روغن گریبکس 75W-90 از نظر غلظت تقریباً معادل یک روغن موتور 10W-40 است.

• 75W-80: این روغن به دلیل سیالیت بالا در دماهای پایین، باعث کاهش اصطکاک در لحظه استارت و روان‌تر شدن تعویض دنده در صبحگاه می‌شود. این گرید در اکثر خودروهای سواری سبک مانند خانواده پژو و سایپا کاربرد وسیعی دارد.
• 75W-90: یک روغن چنددرجه‌ای تمام‌سنتتیک است که تعادلی میان روانی در سرما و استحکام لایه روغن در گرمای شدید ایجاد می‌کند. این محصول برای خودروهای تحت فشار یا مناطق گرمسیری انتخابی ممتاز است.
• 80W-90 و 85W-140: این روغن‌ها غالباً در دیفرانسیل خودروهای عقب‌محرک و خودروهای سنگین استفاده می‌شوند که نیاز به تحمل گشتاور خروجی بسیار بالایی دارند.

معرفی محصولات تخصصی سیال پیشرو ایرانیان در رده روغن گریبکس سبک

شرکت سیال پیشرو ایرانیان با بهره‌گیری از برندهای معتبری نظیر لوبرین (Lubrin) و لوبرکس (Lubrex)، محصولاتی را عرضه می‌کند که بالاترین استانداردهای حفاظتی را پوشش می‌دهند.

• Lubrin SAE 75W-80 API GL-5: این محصول با فرمولاسیون پیشرفته خود، ضمن ارائه سطح حفاظتی GL-5، به گونه‌ای بهینه‌سازی شده است که با متالورژی سنکرونایزرهای مدرن سازگار باشد. این روغن برای خودروهایی نظیر پژو ۲۰۶، ۲۰۷ و رانا که نیاز به تعویض دنده نرم دارند، توصیه‌ای فنی محسوب می‌شود.
• Lubrin SAE 75W-90 API GL-5: انتخابی ایده‌آل برای خودروهای SUV و خودروهای سواری که در شرایط ترافیک سنگین یا بارهای زیاد فعالیت می‌کنند. این روغن تمام‌سنتتیک، مقاومت اکسیداسیون بسیار بالایی داشته و فواصل تعویض روغن را طولانی‌تر می‌کند.

برای مشاهده لیست کامل و خرید آنلاین، می‌توانید به بخش روغن گریبکس دستی مراجعه فرمایید.

روغن گریبکس اتوماتیک (Automatic Transmission Fluid – ATF)

روغن گریبکس اتوماتیک یا ATF، چندمنظوره‌ترین سیال در دنیای خودرو است. برخلاف روغن‌های دستی که عمدتاً نقش روان‌کاری و حفاظت در برابر سایش را دارند، سیال ATF باید وظایف هیدرولیکی پیچیده‌ای را نیز انجام دهد.

عملکرد و وظایف روغن گریبکس ATF

در یک گیربکس اتوماتیک، روغن چهار نقش حیاتی ایفا می‌کند:

1. انتقال قدرت: در مبدل گشتاور (Torque Converter)، روغن به عنوان یک کلاچ مایع عمل کرده و نیروی موتور را به گیربکس منتقل می‌کند.
2. سیال هیدرولیک: فشار روغن ATF باعث فعال شدن کلاچ‌ها و باندهای گیربکس برای تعویض دنده می‌شود.
3. مدیریت اصطکاک: روغن باید دارای ضریب اصطکاک بسیار دقیقی باشد تا کلاچ‌ها بدون لغزش و با نرمی کامل درگیر شوند.
4. خنک‌کنندگی: گیربکس‌های اتوماتیک حرارت زیادی تولید می‌کنند. ATF حرارت را از قطعات داخلی جذب کرده و به خنک‌کن روغن منتقل می‌نماید.

استانداردهای رایج روغن گریبکس ATF 

استانداردهای ATF برخلاف روغن گریبکس دستی، توسط خودروسازان بزرگ (OEM) دیکته می‌شوند. اشتباه در انتخاب این استانداردها می‌تواند به “لغزش دنده” یا “ضربه زدن” (Shock) در هنگام تعویض دنده منجر شود.

• Dexron (جنرال موتورز): از Dexron B در سال ۱۹۶۷ شروع شد و امروزه Dexron VI استاندارد حاکم بر گیربکس‌های ۶ سرعته و بالاتر است. Dexron VI روغنی با ویسکوزیته بسیار پایین است که پایداری اکسیداسیون فوق‌العاده‌ای دارد.
• Mercon (فورد): استانداردهای فورد نظیر Mercon V و Mercon LV که شباهت زیادی به سری Dexron دارند اما در جزئیات اصلاح‌کننده‌های اصطکاک متفاوت هستند.
• JASO 1A: استاندارد انجمن مهندسان خودروی ژاپن که اکثر گیربکس‌های آسیایی (تویوتا، مزدا، نیسان) را پوشش می‌دهد.
• استانداردهای CVT و DCT: گیربکس‌های متغیر پیوسته (CVT) و دوکلاچه (DCT) به سیالات کاملاً متفاوتی نیاز دارند که با ATF‌های کلاسیک قابل جایگزینی نیستند.

نقش ATF در طول عمر سیستم انتقال قدرت

روغن ATF سالم باید شفاف و معمولاً به رنگ قرمز یا صورتی باشد. کدر شدن یا بوی سوختگی روغن، نشانه قطعی اکسیداسیون و از بین رفتن افزودنی‌های پاک‌کننده است. روغن فاسد باعث تجمع لجن در شیرهای برقی (Solenoids) شده و منجر به خرابی‌های پرهزینه در بلوک هیدرولیک می‌گردد.

معرفی محصولات روغن گریبکس ATF

سیال پیشرو ایرانیان سبد کاملی از روغن‌های ATF را برای انواع خودروهای مدرن فراهم کرده است.

• Lubrin ATF Dexron VI: این روغن تمام‌سنتتیک با ویسکوزیته پایین (Low Viscosity)، برای گیربکس‌های اتوماتیک جدید طراحی شده است. استفاده از این محصول باعث بهبود شتاب‌گیری و کاهش اتلاف انرژی ناشی از غلظت بالای روغن می‌شود.
• Lubrin Multi-Vehicle ATF: روغنی با قابلیت پوشش طیف وسیعی از استانداردها (Dexron III, Mercon V, Toyota T-IV). این محصول برای اتوسرویس‌هایی که به دنبال یک روغن باکیفیت برای انواع خودروهای وارداتی هستند، گزینه‌ای استراتژیک است.
• Lubrin CVT Fluid: فرموله شده برای گیربکس‌های CVT تسمه‌ای و زنجیری. این روغن از لغزش تسمه جلوگیری کرده و پایداری حرارتی بی‌نظیری در شرایط ترافیک سنگین ارائه می‌دهد.

جهت مشاوره تخصصی و خرید، می‌توانید به صفحه روغن گیربکس اتوماتیک  مراجعه نمایید.

مقایسه و نکات تخصصی روغن گریبکس

درک تفاوت‌های بنیادین میان روغن گریبکس سبک و ATF، مرز میان نگهداری اصولی و تخریب ناخواسته تجهیزات است. اگرچه هر دو مایع در گیربکس استفاده می‌شوند، اما از نظر ساختاری و عملکردی در دو دنیای متفاوت قرار دارند.

تفاوت‌های کلیدی در یک نگاه

راهنمای انتخاب روغن گریبکس بر اساس نوع خودرو و شرایط کاری

1. نوع گیربکس: اولین و مهم‌ترین گام، مراجعه به دفترچه راهنمای خودرو است. استفاده از روغن گریبکس دستی در گیربکس اتوماتیک باعث سوختن کلاچ‌ها در کمتر از چند دقیقه می‌شود، و برعکس، استفاده از ATF در گیربکس دستی (مگر در موارد خاص توصیه شده توسط سازنده) می‌تواند منجر به سایش شدید چرخ‌دنده‌ها در سرعت‌های بالا گردد.
2. شرایط رانندگی: در ترافیک‌های سنگین شهرهایی مانند تهران، دمای گیربکس اتوماتیک به شدت بالا می‌رود. در این شرایط، استفاده از روغن‌های تمام‌سنتتیک سیال پیشرو ایرانیان که مقاومت حرارتی بالاتری دارند، ضروری است.
3. سن خودرو: در خودروهای قدیمی با کارکرد بالا، استفاده از روغن‌های بسیار رقیق مدرن ممکن است باعث نشتی از آب‌بندها شود. در این موارد، انتخاب روغن با ویسکوزیته مطابق با استاندارد زمان تولید خودرو توصیه می‌شود.

تأثیر روغن مناسب بر کاهش هزینه‌های تعمیرات

استفاده از روغن‌های استاندارد و باکیفیت ارائه شده در سیال پیشرو ایرانیان ، به چندین روش باعث کاهش هزینه‌ها می‌شود:

• کاهش مصرف سوخت: روغن با ویسکوزیته بهینه، اتلاف انرژی ناشی از غلظت زیاد (Churning Losses) را کاهش می‌دهد.
• افزایش فواصل سرویس: پایداری اکسیداسیون بالا در محصولات لوبرین، باعث می‌شود روغن برای مدت طولانی‌تری خواص خود را حفظ کند.
• حفاظت از قطعات گران‌قیمت: جلوگیری از خوردگی دنده‌های برنجی و سایش صفحات کلاچ، نیاز به بازسازی کامل گیربکس را به تعویق می‌اندازد.

راهنمای عملی برای اتوسرویس‌ها

اتوسرویس‌ها به عنوان خط مقدم نگهداری خودرو، باید از استانداردهای دقیق فنی در تعویض روغن پیروی کنند تا از بروز خسارت به مشتریان جلوگیری شود.

نکات فنی در تعویض روغن

1. استفاده از دستگاه ساکشن (ATF Exchange): در تعویض دستی (تخلیه از کارتل)، تنها حدود ۵۰٪ روغن خارج می‌شود. با استفاده از دستگاه‌های مدرن ساکشن روغن گیربکس اتوماتیک، کل حجم روغن (شامل روغن موجود در توربین و مسیرهای خنک‌کن) تعویض می‌گردد که باعث عملکرد بسیار نرم‌تر گیربکس می‌شود.
2. تعویض همزمان فیلتر: فیلتر گیربکس اتوماتیک وظیفه جذب براده‌های میکروسکوپی را دارد. تعویض روغن بدون تعویض فیلتر، باعث می‌شود روغن نو به سرعت آلوده شده و فشار هیدرولیک سیستم افت کند.
3. تنظیم دقیق سطح روغن: کم بودن روغن باعث داغ شدن گیربکس و زیاد بودن آن منجر به تشکیل کف (Foaming) و نشت از واشرها می‌شود. چک کردن سطح روغن ATF باید حتماً در دمای عملیاتی و در حالی که موتور روشن است انجام شود.

توصیه‌های عملی برای انبارداری و نگهداری

نگهداری صحیح روغن در کارگاه، ضامن حفظ کیفیت محصول تا زمان مصرف است.

• جلوگیری از ورود رطوبت: ظروف روغن باید در محیط خشک و مسقف نگهداری شوند. تغییرات دمایی باعث “تنفس” بشکه‌ها و مکش رطوبت هوا به داخل می‌شود که اکسیداسیون روغن را تسریع می‌کند.
• سیستم FIFO (اولین ورودی، اولین خروجی): همواره از روغن‌های قدیمی‌تر شروع به مصرف کنید تا از گذشتن تاریخ انقضای محصولات در انبار جلوگیری شود.
• تفکیک تجهیزات: هرگز از پمپ یا قیفی که برای روغن گریبکس دستی استفاده شده، برای ATF استفاده نکنید. اختلاط حتی مقدار کمی از افزودنی‌های EP روغن دستی با ATF می‌تواند باعث خرابی کلاچ‌های اتوماتیک شود.

خطاهای رایج و راهکارهای پیشگیری

• اشتباه در استاندارد: برخی تعمیرکاران تصور می‌کنند تمام روغن‌های قرمز ATF یکی هستند. همواره تفاوت Dexron III و Dexron VI را مد نظر قرار دهید؛ استفاده از Dexron III در گیربکس‌های حساس به ویسکوزیته پایین، باعث ضربه زدن در دنده‌های سنگین می‌شود.
• تخلیه در دمای سرد: روغن گریبکس باید زمانی تخلیه شود که گرم است تا رسوبات و آلودگی‌ها به خوبی به همراه روغن خارج شوند.

نتیجه‌گیری 

انتخاب روغن گریبکس، تصمیمی فراتر از یک خرید ساده است؛ این انتخابی میان تداوم حرکت یا توقف ناگهانی در جاده است. روغن گریبکس سبک با حفاظت فیزیکی از دنده‌ها و روغن گریبکس اتوماتیک با مدیریت دقیق فشار هیدرولیک و اصطکاک، سلامت جعبه‌دنده خودروی شما را تضمین می‌کنند. استفاده از محصولات باکیفیت و مطابق با استانداردهای روز جهانی، نه تنها نرمی تعویض دنده را به ارمغان می‌آورد، بلکه با کاهش استرس حرارتی و مکانیکی، هزینه‌های نگهداری خودرو را در درازمدت به حداقل می‌رساند.

شرکت سیال پیشرو ایرانیان به عنوان مرجع تخصصی تأمین روانکارهای بین‌المللی، آماده ارائه مشاوره فنی و فروش محصولات برندهای لوبرین و لوبرکس به اتوسرویس‌ها و مصرف‌کنندگان نهایی در سراسر کشور است.  با انتخاب محصول صحیح، به گیربکس خودروی خود جانی تازه ببخشید و از رانندگی ایمن و اقتصادی لذت ببرید.