صنعت روانکار در ایران طی سالهای اخیر تحت تأثیر مستقیم نوسانات نرخ ارز، تغییرات قیمت جهانی نفت و تحولات در بورس کالا، پیچیدگیهای بیسابقهای را تجربه کرده است. بازار عمدهفروشی روغن موتور که به عنوان شریان حیاتی نگهداری از ناوگان حملونقل سبک و سنگین کشور عمل میکند، همواره با چالش نفوذ محصولات تقلبی و غیراستاندارد مواجه بوده است. بررسیهای آماری در کلانشهری مانند مشهد نشان میدهد که با افزایش تعداد خودروها از ۸۵۰ هزار دستگاه در سال ۱۳۹۸ به حدود ۱.۶۵ میلیون دستگاه در سال ۱۴۰۳، تقاضا برای انواع روانکارها به شدت جهش یافته و این شهر را به یکی از مراکز استراتژیک توزیع در شرق کشور تبدیل کرده است. این حجم عظیم از تقاضا، در کنار محدودیتهای عرضه توسط شرکتهای پالایشی بزرگ، فضایی را برای فعالیت شبکههای تولید روغنهای تقلبی فراهم کرده است که تنها در یک مرحله بازرسی، ۱۶۰ هزار لیتر محصول غیراستاندارد در این منطقه کشف و ضبط شده است. این گزارش با رویکردی کارشناسانه، به کالبدشکافی مکانیسمهای تقلب در بازار و ارائه راهکارهای دقیق فنی برای خریداران عمده و صاحبان اتوسرویسها میپردازد.
بازار روغن موتور و تولید محصولات تقلبی
ریشه اقتصادی تولید روغنهای تقلبی را باید در تفاوت قیمت روغن پایه اصلی با روغنهای تصفیه شده غیرمجاز جستجو کرد. در سالهای اخیر، نوسانات قیمت “لوبکات” به عنوان خوراک اصلی پالایشگاههای روغنسازی، تأثیر مستقیمی بر قیمت تمام شده محصول نهایی داشته است. دادهها نشان میدهند که حاشیه سود تولیدکنندگان روغن پایه در مقاطع خاصی به دلیل عدم تناسب کاهش قیمت خوراک با قیمت عرضه در بورس کالا، به شدت افزایش یافته است. این شکاف قیمتی، انگیزه بالایی برای سودجویان ایجاد میکند تا با استفاده از روغنهای پایه تصفیه دوم و ادتیوهای بیکیفیت، محصولاتی با ظاهر مشابه برندهای معتبر نظیر بهران، ایرانول و سپاهان تولید کنند.
در بازار عمدهفروشی، روغنهای تقلبی معمولاً به دو روش “پرکردن مجدد” (Refilling) و “کپیبرداری کامل” (Copying) وارد چرخه توزیع میشوند. در روش اول، قوطیهای خالی و اصلی که از اتوسرویسها جمعآوری شدهاند، با روغنهای بیکیفیت پر شده و با درپوشهای تقلبی پلمپ میشوند. در روش دوم، کل فرآیند تولید ظرف، چاپ لیبل و تولید سیال در کارگاههای غیرمجاز انجام میشود که شناسایی آنها نیازمند دانش فنی عمیق درباره استانداردهای بستهبندی و ویژگیهای رئولوژیکی سیال است.
۵ نشانه اصلی برای تشخیص روغن موتور تقلبی در بازار
تشخیص اصالت در سطح عمدهفروشی، به دلیل حجم بالای معاملات در قالب پالت و کارتن، تفاوتهای ساختاری با تشخیص در سطح خردهفروشی دارد. خریدار عمده باید به زنجیره اصالت از کارتن تا کوچکترین واحد بستهبندی توجه نماید.
۱. ظروف و سیستم پلمپ
خطوط تولید کارخانههای بزرگ نظیر نفت بهران و ایرانول از پیشرفتهترین دستگاههای قالبگیری بادی و تزریقی استفاده میکنند. در محصولات اصلی، ضخامت دیواره گالنها در تمام سطوح یکنواخت است و هیچگونه آثار ناشی از قالبگیری ناقص (مانند پلیسه یا برآمدگیهای نامتعارف در خط جدایش قالب) دیده نمیشود.
درپوش ظروف اصلی دارای مکانیزم پلمپ یکپارچه است. در محصولات اصلی، حلقه پلمپ پس از باز شدن باید به بدنه ظرف یا درپوش متصل بماند و شکستن پلههای اتصال باید با نیروی مشخص و صدای “تق” همراه باشد. هرگونه شل بودن درپوش یا وجود آثار چسب مایع در زیر آن، نشاندهنده پر شدن دستی گالن است. همچنین، فویل آلومینیومی دهانه ظرف در محصولات استاندارد با استفاده از تکنولوژی القای حرارتی (Induction Sealing) به صورت کاملاً مسطح و بدون چین و چروک چسبانده میشود. در روغنهای تقلبی، این فویل معمولاً با دست یا اتو چسبانده شده و در حاشیهها دارای لکههای چسب یا سوختگی است.
۲. بررسی لیبل و ثبات اطلاعات شناسایی (Batch Matching)
یکی از مهمترین تکنیکها در بازار عمدهفروشی برای شناسایی اصالت، “تطبیق شماره دسته” است. در کارتنهای اصلی، شماره دسته (Batch Number)، تاریخ تولید و زمان بستهبندی که بر روی لیبل گالنها درج شده، باید با اطلاعات مندرج بر روی کارتن مادر کاملاً مطابقت داشته باشد. چاپ این اطلاعات در کارخانههای اصلی با استفاده از جتپرینترهای صنعتی و با فونتهای اختصاصی انجام میشود که پاک کردن آنها با حلالهای معمولی دشوار است. در محصولات تقلبی، این نوشتهها اغلب با ناخن کنده میشوند یا دارای اشتباهات املایی و تاری در چاپ هستند.
کیفیت چاپ لیبل نیز در محصولات اصلی بسیار بالاست. استفاده از مرکبهای یووی (UV) باعث میشود که رنگها در برابر نور خورشید و سایش مقاوم باشند. لیبلهای تقلبی معمولاً پس از مدتی رنگ پریده شده و چسب آنها در لبهها بلند میشود.
۳. ویژگیهای سیال روغن موتور
اگرچه باز کردن گالن در معاملات عمده همیشه مقدور نیست، اما تست نمونهبرداری تصادفی (Random Sampling) ضروری است. روغن موتور اصلی که با فرآیند هیدروفینیشینگ (Hydro-finishing) تولید شده باشد، دارای شفافیت خیرهکنندهای است و رنگ آن در طیف زرد طلایی تا عسلی روشن قرار دارد. روغنهای تقلبی که از بازیافت روغنهای سوخته به دست میآیند، معمولاً کدر، تیره و دارای بوی تند اسیدی یا بوی سوختگی شبیه به گازوئیل هستند.
تست “نخ دادن” یکی از روشهای سنتی اما کارآمد است. روغن اصلی به دلیل داشتن ادتیوهای بهبوددهنده شاخص گرانروی (VII)، هنگام جدا کردن دو انگشت باید حالتی کشسان و نخمانند داشته باشد. اگر روغن مانند آب سریعاً قطع شود، نشاندهنده فقر ادتیو و پایه بیکیفیت است. در سطح آزمایشگاهی، ویسکوزیته کینماتیک در دمای ۱۰۰ درجه سانتیگراد طبق استاندارد تعیین میشود که برای یک روغن 20W-50 باید در محدوده ۱۶.۳ تا ۲۱.۹ سانتیاستوک () باشد.
۴. استعلام دیجیتال و کدهای رهگیری هوشمند
امروزه شرکتهای پیشرو نظیر ایرانول و بهران از سامانههای پیامکی و کدهای QR برای احراز هویت استفاده میکنند. خریداران عمده میتوانند با ارسال عدد “0” به سرشماره ۱۰۰۰۱۳۸۱ (ایرانول) یا استعلام کدهای ۱۳ رقمی رهگیری در سامانه “اصل بخرید” (شماره ۳۰۰۰۳۱)، از اصالت محموله اطمینان حاصل کنند.
در بازار عمدهفروشی، وجود هولوگرامهای امنیتی با طرحهای پیچیده و قابلیت تخریب در صورت دستکاری، یکی دیگر از سدهای دفاعی در برابر تقلب است. هولوگرام اصلی باید در برابر تغییر زاویه نور، تغییر رنگ داده و دارای نوشتههای میکروسکوپی باشد که با ذرهبین قابل رویت است.
۵. قیمت روغن موتور و اعتبار زنجیره تامین
در اقتصاد روانکارها، قیمت خود یک سیگنال فنی است. تولید روغن موتور استاندارد هزینههای مشخصی شامل روغن پایه، پکیج افزودنی، گالن، لیبل، کارتن و هزینههای سربار پالایشگاهی دارد. اگر در بازار عمدهفروشی، محصولی با قیمتی بیش از ۳۰ درصد پایینتر از نرخ مصوب یا نرخ میانگین بازار عرضه شود، احتمال تقلبی بودن آن قریب به یقین است. سودجویان معمولاً با ادعای “بار زیرپلهای”، “خرید مستقیم از اپراتور کارخانه” یا “بار بدون فاکتور”، محصولات تقلبی را به بازار تزریق میکنند.
خرید عمده باید صرفاً از شرکتهای پخش معتبر و دارای عاملیت رسمی انجام شود. شرکت سیال پیشرو ایرانیان در شرق کشور با ارائه فاکتور رسمی و ضمانت اصالت کالا، ریسکهای حقوقی و فنی خرید را برای اتوسرویسها به صفر میرسانند.
راهنمای فنی انتخاب روغن موتور بر اساس استانداردهای API
در بازار ایران، همچنان محصولات با سطوح کیفی قدیمی (مانند SE یا SF) خرید و فروش میشوند که برای خودروهای مدرن بسیار خطرناک هستند. خریداران عمده باید بر اساس نیاز ناوگان هدف خود، سبد محصولات را تنظیم کنند.
روغن موتور با استاندارد API SP : اوج تکنولوژی ۲۰۲۰
این جدیدترین سطح کیفی برای موتورهای بنزینی است که از سال ۲۰۲۰ معرفی شده است. تفاوت اصلی آن با سطوح قبلی (SN و SN Plus)، محافظت فوقالعاده در برابر پدیده LSPI (Low Speed Pre-Ignition) است که در موتورهای توربوشارژ تزریق مستقیم (TGDI) باعث شکستن پیستون میشود. برندهایی مانند “پرتکس” (Perteks) با ارائه گرید 10W-40 SP، نفوذ خوبی در بازار خودروهای وارداتی هیوندای، کیا و تویوتا پیدا کردهاند.
روغن موتور با استاندارد API SN و SN Plus
این استانداردها برای خودروهای مدل ۲۰۱۰ به بعد طراحی شدهاند. استاندارد SN Plus به عنوان یک فیلتر میانی برای مقابله با LSPI معرفی شد. محصولاتی مانند “بهران سوپر رانا” در این دسته قرار میگیرند که برای خودروهای توربو داخلی نظیر دنا پلاس و تارا توصیه میشوند.
روغن موتور با استاندارد API SL : اسب کاری بازار ایران
بسیاری از خودروهای پرتیراژ داخلی (مانند خانواده پژو و سمند با موتور XU7) به استاندارد SL نیاز دارند. “بهران سوپر پیشتاز” و “ایرانول ۱۶۰۰۰” پرفروشترین محصولات این رده هستند که به دلیل تعادل میان قیمت و کارایی، هدف اصلی تولیدکنندگان روغنهای تقلبی نیز میباشند.
تحلیل فنی محصولات استراتژیک (برگه آنالیز TDS)
برای تشخیص اصالت در آزمایشگاههای معتبر، پارامترهای فیزیکی و شیمیایی سیال با دادههای مرجع کارخانه مطابقت داده میشود.
تحلیل این ارقام نشان میدهد که برای مثال، در روغن 10W-40 اصلی، شاخص گرانروی نباید کمتر از ۱۵۰ باشد. اگر روغنی در آزمایشگاه شاخص ۱۱۰ را نشان دهد، به معنای استفاده از روغن پایه بیکیفیت (گروه I به جای گروه II یا III) است که در دمای بالای موتور به سرعت شل شده و باعث سایش فلز بر روی فلز میشود.
پخش روغن موتور در مشهد با سیال پیشرو
مشهد به دلیل قرارگیری در مسیر کریدورهای اصلی ترانزیتی و حجم بالای زائر، دارای یکی از متراکمترین ترافیکهای شهری ایران است. تقاضا برای روغن موتور در این شهر نه تنها ناشی از خودروهای سواری، بلکه تحت تأثیر ناوگان حملونقل عمومی و تاکسیهای فرسوده (۱۳ هزار دستگاه) است که نیاز به تعویض روغن در بازههای زمانی کوتاهتر دارند.
بسیاری از اتوسرویسها در مشهد با چالش “عدم ثبات تأمین” و “نوسان شدید قیمت” مواجه هستند. شرکت “سیال پیشرو ایرانیان” با تمرکز بر توزیع مویرگی و عمده در خراسان رضوی، مدل همکاری خود را بر پایه سه رکن بنا نهاده است:
۱. تأمین تخصصی: ارائه سبد محصولات کامل از برندهای اصلی (بهران، ایرانول) و برندهای مکمل باکیفیت.
۲. لجستیک سریع: بهرهگیری از انبار مرکزی در مشهد و دفتر تربتجام برای پوشش سریع شهرستانها.
۳. تضمین حقوقی: ارائه فاکتور رسمی که در صورت بروز هرگونه مشکل فنی در خودروی مشتری، قابلیت پیگیری قانونی داشته باشد.
بررسیها نشان میدهد که اتوسرویسهایی که از تامینکنندگان تخصصی خرید میکنند، به طور متوسط ۱۵ تا ۲۰ درصد رضایت مشتری بالاتری را به دلیل پایداری عملکرد موتور خودروها گزارش کردهاند.
کشفیات روغن تقلبی
اخبار کشف کارگاههای تولید روغن تقلبی در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نشاندهنده ابعاد گسترده این تجارت سیاه است. تنها در اسلامشهر، کارگاهی با ۴۴ هزار لیتر روغن تقلبی به ارزش ۳۰ میلیارد ریال کشف شد. در بهارستان نیز باندهایی منهدم شدند که روغنهای هیدرولیک و موتور را در بستهبندی برندهای خارجی پر میکردند.
این کارگاهها معمولاً در مناطق حاشیهای و در محیطهای کاملاً غیراستاندارد فعالیت میکنند. روغن پایه مورد استفاده آنها از تصفیه روغنهای سوخته با اسید سولفوریک به دست میآید که حاوی مقادیر بالای فلزات سنگین و ذرات کربنی است. استفاده از این روغنها میتواند در کمتر از ۵۰۰۰ کیلومتر پیمایش، باعث سوختن یاتاقانها و از کار افتادن کامل پمپ روغن (Oil Pump) شود.
مدل درآمدزایی اتوسرویسها
راه اندازی یک مغازه تعویضروغنی در ایران نیازمند سرمایهای بالغ بر ۲۵۰ میلیون تومان صرفاً برای تأمین کالای مصرفی (روغن و فیلتر) است. با توجه به اینکه درآمد یک اتوسرویس موفق میتواند به چند ده میلیون تومان در ماه برسد، انتخاب تامینکننده عمده نقش کلیدی در حفظ این درآمد دارد.
مزایای خرید عمده از سیال پیشرو ایرانیان
-
کاهش هزینه واحد: خرید کارتنی و پالت معمولاً ۵ تا ۱۰ درصد ارزانتر از خرید گالن منفرد است.
-
ثبات در موجودی: داشتن ذخیره استراتژیک از روغنهای پرمصرف (مانند 20W-50 SL) مانع از دست دادن مشتری در زمانهای کمبود عرضه در بازار میشود.
حضور در بازار دیجیتال روغن موتور
برای عمدهفروشان و نمایندگیهای پخش، دیده شدن در فضای آنلاین از طریق کلمات کلیدی مرتبط (LSI) اهمیت حیاتی یافته است. موتورهای جستجو مانند گوگل با استفاده از الگوریتمهای درک معنایی، به دنبال محتوایی هستند که تمام ابعاد یک موضوع را پوشش دهد.
استفاده از عباراتی نظیر “پخش عمده روغن موتور مشهد”، “لیست قیمت بهران ۱۴۰۴” و “خرید عمده روغن ایرانول” در کنار محتوای آموزشی درباره تشخیص اصالت، باعث افزایش رتبه سایت و جذب مشتریان واقعی (تعویضروغنیها) میشود. گوگل دیگر صرفاً به تکرار کلمه کلیدی اهمیت نمیدهد، بلکه “جامعیت محتوا” و پاسخ به نیاز کاربر (نظیر راهنمای تشخیص روغن تقلبی) را معیار رتبهبندی قرار میدهد.
خرید عمده روغن موتور برای اتوسرویس ها
برای تضمین سلامت خرید در بازار عمدهفروشی، رعایت مراحل زیر الزامی است:
۱. احراز هویت فروشنده: قبل از واریز وجه، پروانه کسب، شماره ثبت شرکت و عاملیتهای رسمی فروشنده را استعلام کنید.
۲. بازرسی محموله در هنگام تحویل: تطابق شماره Batch روی کارتن و گالن، بررسی سلامت پلمپها و شفافیت چاپ لیبل باید توسط انباردار انجام شود.
۳. تست تصادفی فریزر: یک نمونه از روغن را به مدت ۱۲ ساعت در فریزر قرار دهید. روغن اصلی باید روان باقی بماند، در حالی که روغنهای تقلبی حاوی پارافین به شدت سفت شده یا لایهلایه میشوند.
۴. تخریب قوطیهای خالی: اتوسرویسها باید پس از مصرف، قوطیهای اصلی را سوراخ کنند تا چرخه تقلب (Refilling) در مبدأ قطع شود.
جمعبندی
بازار روانکار ایران در آستانه یک تحول تکنولوژیک است. با ورود خودروهای هیبریدی و برقی، نیاز به سیالاتی با گرانروی بسیار پایین (مانند 0W-20) و استانداردهای حفاظتی بالا (API SP) افزایش خواهد یافت. در این میان، برندهایی در بازار ماندگار خواهند بود که شفافیت در زنجیره تأمین را اولویت قرار دهند.
استفاده از تکنولوژیهای ضد تقلب مبتنی بر بلاکچین و کدهای امنیتی غیرقابل کپی، تنها راه مقابله موثر با شبکههای تولید روغن تقلبی است که سلامت جان و مال شهروندان را هدف گرفتهاند. خریداران عمده باید بدانند که خرید روغن موتور اصل، نه یک هزینه، بلکه یک سرمایهگذاری بر روی اعتبار برند و امنیت مشتریانشان است. تکیه بر مراجع توزیع معتبر مانند “سیال پیشرو ایرانیان” و دقت در ۵ نشانه اصلی ذکر شده، تضمینکننده خریدی امن و پرسود در بازار پرنوسان سال ۲۰۲۵ خواهد بود.
