روغن پایه تصفیه و تصفیه مجدد روغن‌های مصرفی چیست؟ | بررسی فنی، فرآیندها، کیفیت واقعی و روش‌های تشخیص

در پهنه صنعتی و اقتصادی ایران، مدیریت منابع نفتی و مشتقات آن همواره به عنوان یک اولویت راهبردی مطرح بوده است. یکی از چالش‌برانگیزترین و در عین حال فرصت‌آفرین‌ترین حوزه‌ها در این میان، سرنوشت روغن‌های موتور و صنعتی پس از پایان دوره مصرف آن‌هاست. بر اساس آمارهای رسمی، سالانه بالغ بر ۸۰۰ هزار تا یک میلیون و ۱۰۰ هزار تن روغن موتور در ایران تولید می‌شود که پس از استفاده در موتور خودروها و تجهیزات صنعتی، حدود ۸۰۰ هزار تن از آن به شکل روغن سوخته یا روغن کارکرده به چرخه باز می‌گردد. این حجم عظیم از سیال مستعمل، در صورت عدم مدیریت صحیح، یک تهدید بالقوه برای اکوسیستم‌های طبیعی محسوب می‌شود؛ به طوری که تخلیه تنها یک گالن (حدود ۳.۸ لیتر) روغن سوخته در طبیعت می‌تواند میلیون‌ها لیتر آب زیرزمینی را آلوده کرده و تا مساحت‌های گسترده‌ای از منابع آبی را با لایه‌ای نفوذناپذیر از ترکیبات سمی بپوشاند.   

اهمیت موضوع روغن پایه تصفیه (Re-refined Base Oil) در بازار ایران از دو منظر اقتصادی و فنی قابل بررسی است. از نگاه اقتصادی، بازیافت روغن سوخته و بازگرداندن آن به چرخه تولید روانکار، گامی بزرگ در جهت تحقق اقتصاد چرخشی و حفظ منابع تجدیدناپذیر نفت خام است. برای تولید یک لیتر روغن پایه مرغوب از نفت خام، به پالایش حدود ۴۲ لیتر نفت نیاز است، در حالی که همین مقدار روغن پایه را می‌توان از تصفیه مجدد حدود ۱.۶ لیتر روغن سوخته به دست آورد. از منظر فنی، آگاهی اتوسرویس‌ها، مدیران فنی صنایع و فروشندگان از تفاوت‌های بنیادین میان روغن‌های تصفیه شده استاندارد و محصولات بی‌کیفیت بازسازی شده، کلید اصلی در حفظ سلامت موتورها و کاهش هزینه‌های استهلاک است. در بازار فعلی ایران که با چالش‌های متعددی در زمینه ردیابی منبع تولید و اصالت کالا روبرو است، درک فرآیندهای صنعتی و روش‌های تشخیص آزمایشگاهی، تنها ابزار دفاعی مصرف‌کنندگان در برابر روانکارهای مخرب است.   

روغن پایه چیست و چه نقشی در تولید روانکار دارد؟

روغن پایه (Base Oil) ستون فقرات هر نوع روانکار محسوب می‌شود. در فرمولاسیون یک روغن موتور یا روغن صنعتی، معمولاً بین ۷۰ تا ۹۵ درصد حجم محصول را روغن پایه تشکیل می‌دهد و مابقی شامل پکیج‌های افزودنی (Additives) است که برای تقویت خواص خاص به آن اضافه می‌شوند. کیفیت و عملکرد نهایی روانکار به شدت تابع ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی روغن پایه انتخابی است.   

وظایف و ویژگی‌های کلیدی روغن پایه

نقش روغن پایه در موتور و تجهیزات صنعتی فراتر از کاهش اصطکاک ساده است. این ماده مسئولیت‌های حیاتی متعددی را بر عهده دارد:

• پایداری ویسکوزیته (Viscosity Stability): ویسکوزیته یا گرانروی، مقاومت سیال در برابر جاری شدن است. روغن پایه باید به گونه‌ای باشد که در دماهای بسیار پایین (هنگام استارت سرد) به سرعت جاری شده و در دماهای بالا (شرایط کاری موتور) ضخامت لایه روغن را برای جلوگیری از تماس فلز با فلز حفظ کند. شاخص گرانروی (VI) معیاری است که نشان می‌دهد ویسکوزیته روغن با تغییر دما چقدر تغییر می‌کند؛ هرچه VI بالاتر باشد، روغن در طیف دمایی گسترده‌تری پایدار باقی می‌ماند.   

• کنترل اکسیداسیون (Oxidation Control): روغن در محیط موتور در معرض حرارت بالا و اکسیژن قرار دارد که می‌تواند منجر به واکنش‌های شیمیایی و تشکیل لجن (Sludge)، اسید و لاک (Varnish) شود. یک روغن پایه مرغوب باید مقاومت بالایی در برابر این فرآیندهای تخریبی داشته باشد.   

• سازگاری با افزودنی‌ها: روغن پایه باید به عنوان یک حلال مناسب عمل کند تا مواد افزودنی نظیر پاک‌کننده‌ها، ضدسایش‌ها و بهبوددهنده‌های شاخص گرانروی به طور همگن در آن حل شده و در طول زمان ته‌نشین نشوند.   

طبقه‌بندی گروه‌های روغن پایه بر اساس استانداردهای API

انجمن نفت آمریکا (API) روغن‌های پایه را به پنج گروه اصلی تقسیم کرده است که شناخت آن‌ها برای درک تفاوت‌های کیفی روغن‌های تصفیه شده ضروری است:

در بازار ایران، اکثر روغن‌های پایه تولیدی پالایشگاه‌های تصفیه اول در گروه I قرار می‌گیرند، در حالی که تکنولوژی‌های نوین تصفیه مجدد اکنون قادر به تولید روغن‌هایی با کیفیت گروه II و حتی در مواردی گروه III هستند.   

روغن پایه تصفیه (Re-refined Base Oil) چیست؟

روغن پایه تصفیه مجدد (RRBO) محصولی است که از طریق فرآوری مجدد روغن‌های کارکرده به دست می‌آید. یک باور اشتباه رایج این است که روغن در اثر کارکرد در موتور “سوخته” و ماهیت خود را از دست می‌دهد؛ اما واقعیت علمی این است که مولکول‌های هیدروکربنی تشکیل‌دهنده روغن پایه به شدت پایدار هستند و تنها در اثر آلودگی به دوده، سوخت نیم‌سوخته، ذرات فلزی و از دست رفتن مواد افزودنی، کارایی خود را از دست می‌دهند.   

تفاوت Re-refining با تصفیه ساده و بازیافت معمولی

در ادبیات فنی، باید مرز دقیقی میان سه مفهوم قائل شد:

1. Recycling (بازیافت ساده): شامل فیلتراسیون فیزیکی روغن برای استفاده به عنوان سوخت صنعتی که در آن آلاینده‌های شیمیایی همچنان باقی می‌مانند.   

2. Reclaiming (بازیابی): فرآیندی که معمولاً در محل سایت‌های صنعتی انجام می‌شود و هدف آن حذف آب و ذرات جامد برای استفاده مجدد در همان دستگاه است.   

3. Re-refining (تصفیه مجدد پالایشگاهی): این فرآیند دقیقاً مشابه پالایش نفت خام است. در این مرحله، روغن سوخته به عنوان خوراک وارد واحدهای تقطیر و تصفیه شیمیایی شده، تمام آلاینده‌ها و مواد افزودنی قدیمی از آن جدا شده و در نهایت یک روغن پایه خالص و استاندارد تولید می‌شود که از نظر خواص با روغن‌های تصفیه اول (Virgin) برابری می‌کند.   

RRBO جایگاه حیاتی در زنجیره تأمین روانکارها دارد، چرا که نه تنها از محیط زیست محافظت می‌کند، بلکه استقلال کشور در تأمین مواد اولیه روانکارهای صنعتی را افزایش می‌دهد.   

فرآیندهای صنعتی تصفیه مجدد روغن‌های مصرفی

فرآیند تبدیل روغن سوخته سیاه و آلوده به روغن پایه شفاف و استاندارد، نیازمند تکنولوژی‌های پیشرفته پالایشگاهی است. این فرآیند در واحدهای مدرن ایران شامل چندین مرحله کلیدی است که با دقت مهندسی شده‌اند.   

پیش‌تصفیه و حذف ناخالصی‌ها (Pre-treatment)

خوراک ورودی به واحدهای تصفیه مجدد حاوی مخلوط پیچیده‌ای از آلاینده‌هاست. مرحله پیش‌تصفیه با هدف آماده‌سازی روغن برای مراحل تقطیر انجام می‌شود:

• حذف آب (Dehydration): روغن‌های سوخته معمولاً حاوی ۵ تا ۲۰ درصد آب هستند که ناشی از احتراق موتور یا شرایط نگهداری است. با استفاده از حرارت و سیستم‌های تبخیر در فشار اتمسفریک، آب از روغن جدا می‌شود.   

• حذف سوخت و ترکیبات سبک (Stripping): ذرات بنزین و گازوئیل که از طریق رینگ‌های پیستون وارد روغن شده‌اند، در این مرحله جدا می‌شوند تا نقطه اشتعال روغن بازیابی شود.   

• حذف ذرات فلزی و جامدات: با استفاده از فیلتراسیون میکرونی و دستگاه‌های سانتریفیوژ، ذرات ناشی از سایش قطعات (مانند آهن، مس، آلومینیوم) و کربن معلق (دوده) حذف می‌گردند.   

تقطیر در خلأ (Vacuum Distillation)

این مرحله قلب فرآیند تصفیه مجدد است. هیدروکربن‌های سنگین روغن پایه اگر در فشار معمولی حرارت داده شوند، قبل از رسیدن به نقطه جوش دچار تجزیه حرارتی (Thermal Cracking) شده و کیفیت آن‌ها نابود می‌شود.

• مکانیسم عمل: در برج تقطیر خلاء، با کاهش شدید فشار، نقطه جوش مولکول‌های روغن کاهش می‌یابد. این امر اجازه می‌دهد تا روغن در دماهای پایین‌تر تبخیر شده و بر اساس وزن مولکولی به برش‌های مختلف تقسیم شود.   

• تفکیک برش‌ها: محصولات خروجی از این برج شامل روغن‌های پایه با گریدهای مختلف نظیر SN150 (سبک)، SN300 (متوسط) و SN500 (سنگین) است.   

• باقی‌مانده تقطیر: مواد بسیار سنگین و پلیمرهای تخریب شده که تبخیر نمی‌شوند، در پایین برج باقی مانده و به عنوان ترکیبات آسفالتی در صنایع ایزوگام و جاده‌سازی استفاده می‌شوند.   

فرآیندهای پالایش نهایی (Finishing Processes)

پس از تقطیر، روغن حاصله هنوز حاوی مقادیری ترکیبات آروماتیک ناپایدار، مواد قطبی و بوهای نامطبوع است که باید از بین بروند تا روغن به پایداری نهایی برسد:

• هیدروتریترینگ (Hydrotreating): این پیشرفته‌ترین روش پالایش نهایی است که در آن روغن در حضور کاتالیزور با گاز هیدروژن در فشار و دمای بالا واکنش می‌دهد. این فرآیند باعث اشباع پیوندهای دوگانه، حذف گوگرد، نیتروژن و اکسیژن شده و رنگ روغن را کاملاً شفاف و بوی آن را حذف می‌کند.   

• تصفیه با خاک معدنی (Clay Treatment): در این روش سنتی‌تر، روغن از بستر خاک‌های جاذب (مانند بنتونیت) عبور داده می‌شود تا ترکیبات رنگی و آلاینده‌های قطبی باقی‌مانده جذب خاک شوند. این روش اگرچه موثر است، اما منجر به تولید ضایعات “خاک اشباع شده” می‌شود که چالش‌های زیست‌محیطی خود را دارد.   

• استخراج با حلال (Solvent Extraction): در برخی واحدها از حلال‌هایی مانند فورفورال برای جدا کردن ترکیبات آروماتیک و بهبود شاخص گرانروی (VI) روغن استفاده می‌شود.   

تفاوت روغن پایه تصفیه استاندارد با روغن‌های “تسویه بازاری”

یکی از بزرگترین تهدیدها در بازار ایران، حضور محصولاتی است که اصطلاحاً به آن‌ها “روغن تصفیه بازاری” یا “روغن‌های کارگاهی” گفته می‌شود. تفاوت میان این محصولات و روغن‌های تصفیه شده استاندارد صنعتی، تفاوت میان سلامت و نابودی یک موتور است.   

روغن پایه تصفیه شده استاندارد (Re-refined)

این محصول در واحدهای صنعتی بزرگ و تحت نظارت سازمان ملی استاندارد تولید می‌شود. فرآیند تولید شامل تقطیر کامل در خلاء و تصفیه شیمیایی نهایی است. در این فرآیند، تمام مواد افزودنی قدیمی (که اکنون به مواد سمی و مخرب تبدیل شده‌اند) به طور کامل حذف می‌شوند. نتیجه، یک روغن پایه خالص است که ویژگی‌های فیزیکی آن (نقطه اشتعال، ویسکوزیته و پایداری) کاملاً تحت کنترل است.   

روغن بازسازی شده سنتی (Acid Wash / Market Oil)

در بسیاری از کارگاه‌های غیرمجاز، روغن سوخته تنها با استفاده از اسید سولفوریک غلیظ شستشو داده می‌شود. اسید باعث لخته شدن دوده و ته‌نشین شدن برخی آلاینده‌ها می‌شود، اما همزمان ترکیبات پلیمری روغن را تخریب کرده و باعث باقی ماندن “لجن اسیدی” در روغن می‌شود.   

• چرا این روغن‌ها خطرناک هستند؟ روغن‌های اسیدواش به دلیل ماهیت اسیدی خود، به قطعات فلزی موتور و یاتاقان‌ها حمله کرده و باعث خوردگی شیمیایی می‌شوند. همچنین به دلیل عدم حذف کامل فلزات سنگین محلول، در دمای بالا به سرعت اکسید شده و غلیظ می‌شوند که منجر به سوختن موتور یا یاتاقان زدن می‌گردد.   

جایگاه روغن تصفیه مجدد در تولید روغن موتور و صنعتی

روغن پایه تصفیه مجدد (RRBO) در صورتی که با استانداردهای مدرن تولید شده باشد، یک ماده اولیه ارزشمند است که در بسیاری از سطوح کیفی روانکارها قابل استفاده است.   

کاربردها و سطوح کیفی

• روغن‌های موتور: این روغن‌ها به طور گسترده در تولید روغن موتورهای بنزینی با سطوح کیفی API SC تا SL و روغن‌های دیزلی تا سطح CF-4 استفاده می‌شوند. در خودروهای قدیمی‌تر که موتورهای آن‌ها تلرانس بازتری دارند، این روغن‌ها عملکرد بسیار خوبی ارائه می‌دهند.   

• روانکارهای صنعتی: RRBO ماده پایه اصلی برای تولید روغن‌های هیدرولیک عمومی، روغن‌های دنده صنعتی سبک، روغن‌های قالب و گریس‌های پایه کلسیم و سدیم است.   

محدودیت‌های فنی

• موتورهای مدرن: برای موتورهای توربوشارژ و با تکنولوژی بالا (مانند Euro 5 و Euro 6) که نیاز به روغن‌های با سطح کیفی SN، SP یا روغن‌های تمام سنتتیک دارند، روغن‌های تصفیه دوم به تنهایی پیشنهاد نمی‌شوند.   

• پایداری طولانی‌مدت: در کاربردهایی که دوره تعویض روغن بسیار طولانی است (مانند روغن توربین)، روغن‌های تصفیه دوم به دلیل محدودیت در پایداری اکسیداسیون نسبت به روغن‌های گروه II و III تصفیه اول، محدودیت مصرف دارند.   

بررسی تخصصی کیفیت روغن پایه تصفیه شده

برای ارزیابی واقعی یک روغن تصفیه شده، نباید تنها به ظاهر آن بسنده کرد. پارامترهای آزمایشگاهی زیر، شناسنامه واقعی کیفیت روغن هستند :   

1. شاخص گرانروی (Viscosity Index – VI): روغن‌های تصفیه شده استاندارد معمولاً دارای VI در محدوده ۹۰ تا ۱۰۰ هستند. بالا بودن غیرطبیعی این شاخص در یک روغن پایه (بدون افزودنی) می‌تواند نشانه وجود واکس یا پلیمرهای باقی‌مانده از تصفیه ناقص باشد.   

2. عدد اسیدی (Total Acid Number – TAN): این پارامتر نشان‌دهنده میزان ترکیبات اسیدی موجود در روغن است. در روغن‌های تصفیه شده به روش اسیدی، TAN معمولاً بالا است که زنگ خطری برای خوردگی موتور محسوب می‌شود.   

3. نقطه اشتعال (Flash Point): روغن پایه SN500 تصفیه شده باید دارای نقطه اشتعال حداقل ۲۲۰ تا ۲۳۰ درجه سانتی‌گراد باشد. پایین بودن این عدد نشان‌دهنده وجود سوخت یا ترکیبات سبک خطرناک در روغن است که منجر به تبخیر سریع روغن و افت سطح آن در موتور می‌شود.   

4. میزان خاکستر (Ash Content): وجود فلزات افزودنی قدیمی در روغن تصفیه شده باعث افزایش میزان خاکستر می‌شود که در موتور منجر به تشکیل رسوبات سخت روی سوپاپ‌ها و پیستون می‌گردد.   

5. میزان فلزات باقیمانده: حضور عناصری مانند کلسیم، منیزیم، روی و فسفر در روغن “پایه” تصفیه شده (قبل از افزودن ادتیوهای جدید) نشان‌دهنده شکست فرآیند تصفیه و باقی ماندن مواد افزودنی مستعمل است.   

آیا روغن‌های تصفیه مجدد می‌توانند استاندارد داشته باشند؟

پاسخ به این سوال مثبت است. روغن‌های حاصل از تصفیه مجدد نه تنها در ایران بلکه در کشورهای پیشرفته اروپایی و آمریکا نیز دارای استانداردهای رسمی هستند.   

• استاندارد ملی ایران: سازمان ملی استاندارد ایران برای روغن پایه تصفیه دوم استاندارد شماره ۱۳۴۲ را تدوین کرده است که ویژگی‌ها و روش‌های آزمون این محصولات را مشخص می‌کند. همچنین روغن موتورهایی که از این پایه‌ها تولید می‌شوند، مشمول استانداردهای اجباری نظیر استاندارد ۶۰۲ (برای ویژگی‌های روغن موتور) هستند.   

• اخذ تاییدیه API: بسیاری از شرکت‌های معتبر جهانی موفق شده‌اند برای روغن‌های تولید شده از RRBO، تاییدیه‌های سطوح بالایی نظیر API SN و حتی تاییدیه‌های خودروسازانی چون مرسدس بنز و فولکس‌واگن را دریافت کنند.   

• نقش افزودنی‌ها: برای رسیدن به استاندارد، فرآیند پالایش تنها نیمی از راه است. نیمه دیگر، استفاده از پکیج‌های افزودنی (Additive Packages) با کیفیت و سازگار با پایه تصفیه است تا بتواند ضعف‌های احتمالی روغن پایه را پوشش داده و پایداری لازم را در شرایط سخت کاری فراهم کند.   

روش‌های عملی و فنی شناخت روغن‌های تصفیه و بازسازی شده در بازار

در بازار توزیع، تشخیص روغن اصلی از روغن‌های تصفیه شده غیر استاندارد یک مهارت حیاتی برای اتوسرویس‌ها و خریداران عمده است.   

بررسی ظاهری (با هشدار علمی)

اگرچه متقلبین در شبیه‌سازی ظاهر روغن ماهر شده‌اند، اما هنوز نشانه‌هایی وجود دارد:

• شفافیت: روغن‌های تصفیه اول (Virgin) کاملاً شفاف و درخشان هستند. روغن‌های تصفیه شده ممکن است در نگاه اول شفاف به نظر برسند، اما در ظرف‌های بزرگ یا زیر نور خورشید، هاله‌ای مات یا رنگ سبز/قرمز از خود نشان دهند.   

• رنگ: روغن موتور تصفیه شده معمولاً رنگ تیره‌تری (کهربایی تیره) نسبت به روغن‌های نو (زرد طلایی) دارد.   

• ته‌نشینی: اگر روغن را در یک ظرف شفاف برای مدتی ثابت نگه دارید، وجود هرگونه ذرات تیره یا لایه کدر در کف ظرف، نشانه قطعی تصفیه بی‌کیفیت است.   

بررسی بوی روغن

بوی روغن یکی از سنتی‌ترین و در عین حال موثرترین روش‌های میدانی است:

• بوی سوخت: نشان‌دهنده عدم حذف بنزین یا گازوئیل از روغن سوخته است که نقطه اشتعال را به شدت کاهش می‌دهد.   

• بوی سوختگی: بوی تند و آزاردهنده شبیه به پلاستیک سوخته یا بوی اسید، نشان‌دهنده تخریب حرارتی روغن در فرآیند تولید یا باقی ماندن اسید سولفوریک در روغن‌های کارگاهی است.   

بررسی رفتار حرارتی و نشانه‌های عملکردی

• افت سریع گرانروی: روغن‌های تصفیه شده بی‌کیفیت با گرم شدن موتور به شدت شل می‌شوند که منجر به صدای تق‌تق سوپاپ‌ها و یاتاقان‌ها می‌گردد.   

• دود زودهنگام: به دلیل فراریت بالای این روغن‌ها، در موتورهای گرم ممکن است از درب روغن یا لوله اگزوز بخارات روغن (بوی سوختگی) خارج شود.   

• افت فشار روغن: روشن شدن چراغ روغن در حالت درجا (Idling) پس از گرم شدن کامل موتور، نشانه خستگی روغن و عدم توانایی آن در حفظ لایه روانکاری است.   

راه‌های مطمئن آزمایشگاهی

برای اطمینان ۱۰۰ درصدی، آنالیزهای تخصصی زیر ضروری است:

• طیف‌سنجی FTIR: این دستگاه پیک‌های جذبی در ناحیه ۱۷۰۰ تا ۱۷۵۰ cm−1 را که مربوط به محصولات اکسیداسیون (کربونیل‌ها) است شناسایی می‌کند. حضور این پیک‌ها در یک روغن ادعا شده به عنوان “نو”، نشان‌دهنده وجود روغن کارکرده تصفیه شده در آن است.   

• آنالیز فلزات (ICP): تشخیص حتی چند PPM از عناصری مانند آهن، مس، سرب یا آلومینیوم در روغن پایه، مدرک غیرقابل انکاری برای تصفیه دوم بودن آن است.   

• تست NOACK: اندازه‌گیری میزان تبخیر روغن در دمای بالا که در روغن‌های تصفیه شده معمولاً بسیار بالاتر از حد استاندارد است.   

جدول مقایسه روغن پایه نو (Virgin) و روغن پایه تصفیه شده (Re-refined)

چالش‌های رایج بازار ایران در حوزه روغن‌های تصفیه

صنعت بازیافت روغن در ایران با وجود پتانسیل‌های بالا، با چالش‌های جدی روبروست که بر کیفیت محصولات نهایی اثر می‌گذارد :   

1. اختلاط روغن تصفیه با روغن نو: یکی از شایع‌ترین تقلب‌ها، افزودن درصدی روغن تصفیه شده ارزان‌قیمت به روغن‌های نو و عرضه آن در بسته‌بندی برندهای مطرح است.   

2. عدم شفافیت در برچسب‌گذاری: در بسیاری از کشورها، درج عبارت “Re-refined” روی محصول الزامی است، اما در ایران بسیاری از تولیدکنندگان از اعلام استفاده از روغن تصفیه شده خودداری می‌کنند که باعث سلب اعتماد مشتری می‌شود.   

3. نبود ردیابی منبع (Traceability): سیستم جمع‌آوری روغن سوخته در ایران هنوز به طور کامل یکپارچه نشده است. اختلاط روغن‌های سوخته بنزینی با روغن‌های سوخته صنعتی یا حتی روغن‌های هیدرولیک حاوی مواد افزودنی خاص، فرآیند تصفیه مجدد را دشوار کرده و پایداری کیفیت محصول نهایی را به چالش می‌کشد.   

4. واحدهای غیرمجاز اسیدواش: فعالیت کارگاه‌های کوچک که بدون رعایت استانداردهای زیست‌محیطی و فنی، اقدام به بازسازی روغن می‌کنند، باعث عرضه محصولات مخرب با قیمت‌های وسوسه‌انگیز در بازار شده است.   

نقش اتوسرویس‌ها و همکاران صنفی در کنترل کیفیت روغن مصرفی

اتوسرویس‌ها و مراکز تعویض روغن به عنوان خط مقدم ارتباط با مصرف‌کننده، نقشی حیاتی در سلامت ناوگان حمل‌ونقل کشور دارند :   

• مسئولیت فنی در انتخاب تأمین‌کننده: یک اتوسرویس‌کار حرفه‌ای باید بداند که هر “ارزانی” بی‌علت نیست. خرید روغن از نمایندگی‌های معتبر و شرکت‌هایی که دارای آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت فعال هستند، اولین گام در تضمین کیفیت است.   

• دقت در بسته‌بندی و پلمب: بررسی کیفیت چاپ برچسب‌ها، نوع پلمب درب گالن و ردیابی کد اصالت استاندارد (از طریق سامانه پیامکی ۱۰۰۰۱۵۱۷) می‌تواند بسیاری از محصولات تقلبی را فیلتر کند.   

• ثبت مصرف و بازخورد مشتری: ثبت کیلومتر کارکرد و وضعیت روغن تخلیه شده (از نظر غلظت و بو) برای هر خودرو، به مدیر فنی اجازه می‌دهد تا از کیفیت برندهای مورد استفاده اطمینان حاصل کرده و در صورت بروز مشکل، سریعاً تأمین‌کننده را تغییر دهد.   

• مدیریت روغن سوخته: تحویل روغن سوخته به عوامل جمع‌آوری رسمی نه تنها یک وظیفه زیست‌محیطی است، بلکه تضمین می‌کند که این مواد دوباره در کارگاه‌های غیرمجاز به روانکارهای تقلبی تبدیل نشوند.   

جمع‌بندی نهایی

روغن پایه تصفیه شده (RRBO) ذاتاً محصولی بد یا ضعیف نیست؛ بلکه یک منبع باارزش و پایدار در صنعت روانکاری جهانی است. کیفیت این روغن کاملاً وابسته به “فرآیند صنعتی” تولید آن است. روغن‌هایی که از طریق تکنولوژی‌های مدرن نظیر تقطیر در خلاء و هیدروفرآوری تولید می‌شوند، می‌توانند به خوبی با روغن‌های تصفیه اول رقابت کرده و استانداردهای سخت‌گیرانه را پاس کنند.   

با این حال، آگاهی نسبت به واقعیت بازار ایران ضروری است. تشخیص روغن‌های بازسازی شده ضعیف و کارگاهی، نیازمند دانش فنی و دقت در نشانه‌های عملکردی است و نباید تنها بر اساس قضاوت ظاهری انجام شود. برای اتوسرویس‌ها و صنایع بزرگ، کلید موفقیت در استفاده از این محصولات، تکیه بر “آنالیز آزمایشگاهی” و “اعتبار تولیدکننده” است. روغن پایه تصفیه شده استاندارد، انتخابی هوشمندانه برای اقتصاد و محیط زیست است، مشروط بر اینکه مرز میان تکنولوژی پالایش و فریبکاری کارگاهی به درستی شناخته شود.